Warning: Methods with the same name as their class will not be constructors in a future version of PHP; vBulletinHook has a deprecated constructor in ..../includes/class_hook.php on line 27

Warning: Methods with the same name as their class will not be constructors in a future version of PHP; vB_XML_Parser has a deprecated constructor in ..../includes/class_xml.php on line 52

Warning: Methods with the same name as their class will not be constructors in a future version of PHP; vB_XML_Builder has a deprecated constructor in ..../includes/class_xml.php on line 689
Leitmotif trong opera của Richard Wagner [Lưu trữ] - Diễn đàn nhạc cổ điển Việt Nam (Vương Quốc Nhạc Cổ Điển)

PDA

View Full Version : Leitmotif trong opera của Richard Wagner



van_Toan
13-11-2006, 14:47
Leitmotif, hiểu nôm na là nét chủ đạo, quán xuyến toàn bộ tác phẩm. Thuật ngữ leitmotif xuất hiện cả trong văn học cũng như trong âm nhạc. Ở đây chỉ xin nói về leitmotif trong âm nhạc.
Leitmotif, đơn giản chỉ là một đoạn ngắn giai điệu được lập lại nhiều lần trong tác phẩm, nhằm đại diện cho một nhân vật hay một sự kiện nào đó. Nhìn chung leitmotif được dùng nhiều trong opera, nhưng nó cũng xuất hiện ở những thể loại khác như những tiểu phẩm (viết cho các nhạc cụ), nhạc phim và nhạc game.
Leitmotif có nguồn gốc từ từ Motiv trong Đức, được vay mượn từ từ Motif của Pháp. Trong tiếng Pháp, có nghĩa là "vận động" hay "chủ đề". Về sau, thêm vào tiền tố "leit", thành ra một thuật ngữ mới: Leitmotif.
Lịch sử sử dụng Leitmotif
Carl Maria von Weber có lẽ là người đầu tiên sử dụng rộng rãi leitmotif. Thực chất, từ "leitmotif" xuất hiện lần đầu bởi nhà phê bình F. W. Jähns, dựa theo những sáng tác của Weber, cho dù mãi đến năm 1871 nó mới được chấp nhận. Tiếp bước Weber, Beethoven cũng như Hector berlioz, là những người góp công vào việc phát triển leitmotif. Những tác phẩm string quartet thời kỳ sau của Beethoven đều thấy xuất hiện những leitmotif mang giai điệu du dương quán xuyến toàn tác phẩm. Với Berlioz thì đại diện rõ nét nhất chính là Symphonie Fantastique.
Nhưng người có công lớn nhất cũng như sử dụng nhiều nhất leitmotif, không ai khác hơn, chính là Richard Wagner. Đặc biệt là bộ opera đồ sộ Der Ring des Nibelungen, với ít nhất 12 leitmotif tượng trưng cho nhân vật, đồ vật và địa điểm; trong đó, có cái chỉ xuất hiện trong 1 vở, có cái xuất hiện xuyên suốt toàn tác phẩm (cả 4 vở) như leitmotif đại diện cho vị thần tối cao Wotan chẳng hạn. Wagner khi nói leitmotif đã dùng từ "Grundthema" (ý tưởng cơ bản) để thay thế, mặc dù thuật ngữ ấy chỉ xuất hiện chính thức vào năm 1887 bở H. von Wolzogen.
Theo sau Wagner, nhiều nhà soạn nhạc cũng bắt đầu sử dụng leitmotif trong tác phẩm của mình như Richard Strauss, Sergei Prokofiev...
Đó là sơ qua về leitmotif. Còn vấn đề chính của topic này chính là bàn về các leitmotif trong những vở opera của Richard Wagner. Mời mọi người tham gia! :)

phucphan
13-11-2006, 15:46
Người ta vẫn hay nói đùa leitmotif là "kèn báo hiệu" của 1 nhân vật, tức là khi nghe giai điệu hoặc nét nhạc là biết ngay nhân vật nào sắp xuất hiện, tất nhiên kĩ thuật này trong opera của Wagner là dễ nhận thấy nhất.
Nhiều nhạc sĩ chịu ảnh hưởng của Wagner cũng sử dụng leitmotif trong tác phẩm của mình. Ví dụ vở "Rusalka" của Dvorak, mỗi lúc một chuỗi hợp âm rải của harp và một giai điệu dài, buồn man mác vang lên, người ta hiểu ngay là Rusalka sắp xuất hiện. Trong vở opera này motif này vang lên những lúc Rusalka xuất hiện: đầu màn 1, cuối màn 1, đầu màn 2, đầu màn 3, trước duet kết thúc...Một motif khác trong vở này là lúc nhân vật thủy thần xuất hiện, một giai điệu đầy tính hoang dã, dựa trên 3 âm đầu tiên của một gam thứ.
Opera của Massenet cũng có những leitmotif: Werther, Thais là những ví dụ điển hình, nhưng Massenet dùng leitmotif một cách thưa thớt hơn, và những leitmotif của Massenet cũng là những giai điệu trữ tình, mềm mại, hòa vào tổng thể của tác phẩm.
Một nhà nghiên cứu về âm nhạc đã dành khá nhiều công sức để tìm ra hơn 10 leifmotif trong Pelleas và Melisande của Debussy để chứng minh ảnh hưởng của Wagner. Tuy nhiên những "leitmotif" này có hiệu lực trong 1 thời gian ngắn hơn, là 1-2 cảnh hoặc 1 màn chứ không làm sợi chỉ đỏ xuyên suốt vở opera.
Cũng như bạn van_toan đã nói, leitmotif không giới hạn vào opera. Thường thì một tác phẩm khí nhạc "có chương trình" cũng có thể vận dụng leitmotif một cách hiệu quả, ví dụ trong các giao hưởng thơ. Các giao hưởng thơ của Dvorak sử dụng leitmotif khá nhiều, nhất là trong "The Water Goblin". Trong "Vltava" nổi tiếng của Smetana, về cuối giao hưởng thơ, người ta nghe thấy một trích đoạn từ chương trước đó là "Vysehrad", và người ta hiểu rằng hình ảnh về đô thành Vysehrad trong chương 1 lại hiện ra, và cách sử dụng này tạo ra 1 sự liền mạch giữa 2 chương đầu của chùm giao hưởng thơ của Smetana.
Trong "Bài thơ biển cả và tình yêu" của Chausson, giai điệu nổi tiếng của 4 phút cuối của toàn tác phẩm xuất hiện xuyên suốt, rải rác suốt tác phẩm và xuất hiện 1 cách hoàn thiện ở cuối toàn bài thơ, khi nhân vật trữ tình trực tiếp đối diện với những cảm xúc đau buồn của mình.
Nói tóm lại, vai trò quan trọng nhất của leitmotif, hoặc motif, là tạo ra tình liền mạch trong 1 tổng phổ dài và thường có "nội dung".

yes_Iam_here
13-11-2006, 18:35
Đề nghị cu Phúc không lan man, hướng vào chủ đề chính Wagner, opera Wagner và lemotif trong opera của Wagner. Dụ mỏi cả tay (bằng YM), bạn Toàn "nhút nhát" mới chịu post bài trong box.

phucphan
13-11-2006, 23:07
http://www.artpassions.net/galleries/rackham/ring/ring0.jpg
Trang này (http://www.utexas.edu/courses/wagner/home.html)là nội dung của 1 khóa học về Wagner của 1 khoa nhạc, tập trung vào phân tích chùm "Ring" của Wagner, có file audio 4 ví dụ leitmotif trên 4 phương diện: nhân vật (Hunding), sự vật (các quả táo vàng), sự kiện (lời nguyền Alberich) và cảm xúc (Siegfried nổi giận).
1 trang (http://larryavisbrown.homestead.com/files/Ring/Ring0_intro.htm)phần tóm tắt và các trích đoạn audio minh họa.
Các bác có thể vào đây (http://www.webgalactic.net/clarkscenter/pics/arthur-rackham/)để ngắm thử chùm những bức tranh minh họa rất hoành tráng các vở opera "Ring" của họa sĩ Arthur Rackham.

van_Toan
14-11-2006, 13:52
Để thuận tiện cho việc "nghiêng cú", mời bạn nào chưa nghe qua bộ Ring, thì vào trong Kho của tui mà nghe, đặng biết nó như thế nào cái đã. Bộ Ring gồm 4 vở opera, theo thứ tự là Das Rheingold, Die Walküre, Siegfried và Götterdämmerung. Tui mới up lên Das Rheingold, những cái còn lại sẽ up lên sau.
http://classicalvietnam.info/forum/showthread.php?t=280