Warning: Methods with the same name as their class will not be constructors in a future version of PHP; vBulletinHook has a deprecated constructor in ..../includes/class_hook.php on line 27
Rachmaninov - các tác phẩm [Lưu trữ] - Diễn đàn nhạc cổ điển Việt Nam (Vương Quốc Nhạc Cổ Điển)

PDA

View Full Version : Rachmaninov - các tác phẩm



icqseabridge
24-09-2006, 01:28
Cái nhìn tổng thể và chi tiết về các khía cạnh mới trong các tác phẩm của Rachmaninov...

icqseabridge
24-09-2006, 01:38
Trong bộ phim, Richter, con người thần kỳ, có một đoạn phim ngắn với hình ảnh những quả chuông lớn trong nhà thờ của nước Nga đang rung lên trên các tháp chuông cao, phát ra những âm thanh trầm đục “bong, bong” nghe như cất lên từ nơi trần thế. Thực tế, những quả chuông đó đang hoà tấu, và những nốt mở đầu của Bản Rach 2 cũng cất lên với cùng nhịp độ của các quả chuông đó.

Hình tượng và âm thanh của những quả chuông là một điểm kết hợp kỳ lạ tạo nên một trong những bản concerto hay nhất mọi thời đại đã từng được viết ra , và luôn nhắc nhở người ta rằng, trên hết âm nhạc của Rachmaninov là thứ âm nhạc Nga thuần khiết nhất, cốt lõi nhất. Rất nhiều giai điệu của ông, chẳng hạn như giai điệu chủ đề sôi nổi do đàn dây lĩnh xướng tiếp theo đoạn mở đầu mô phỏng tiếng chuông ngân, đã bám theo hình mẫu tương tự như một bản thánh ca của Giáo hội chính thống Nga. Nghệ sỹ dương cầm Howard Shelley trong một bài phỏng vấn đăng trên báo International Piano Quarterly đã bình luận rằng khi ông đến thăm một nhà thờ ở St Peterburg trong một chuyến công tác, ông đã nghe được bản thánh ca dài đến không ngờ này do cả một giáo đoàn trình diễn. Với âm thanh vang dội cộng hưởng trong nhà thờ, với hương vị của lời ngợi ca lan toả trong không gian và với hình ảnh của các nhà tu hành trong các bộ lễ phục trang trọng, Shelley đã nhận ra rằng những trải nghiệm như vậy có tác động lớn như thế nào đối với Rachmaninov, không chỉ về mặt tư duy giai điệu âm nhạc mà còn trong cả trong tâm trạng của ông nói chung nữa.

http://www.classicalvietnam.info/forum/attachment.php?attachmentid=10&stc=1&d=1159037407

Đồng thời, phong cách soạn nhạc của Rachmaninov hiển nhiên cũng đặt ông vào hàng ngũ những nhà soạn nhạc Lãng mạn thời kỳ cuối. Hình thành từ truyền thống âm nhạc của Liszt và Tchaikovsky, âm nhạc của Rachmaninov tràn ngập những xúc cảm mãnh liệt. Nhưng cho dù âm nhạc đó có tràn ngập những sắc thái tình cảm sâu lắng, thì những bản nhạc của ông cũng không bao giờ đi theo chiều hướng buông xuôi thành ra uỷ mị hoặc đa cảm. Cũng giống như những gì nhà soạn nhạc đã từng diễn tả:

Những gì tôi cố gắng làm khi viết nhạc là làm thế nào để âm nhạc đó diễn tả những gì trái tim tôi muốn nói, một cách giản dị và trực tiếp. Cho dù đó là tình yêu, là sự sự đau khổ, là nỗi buồn, hay là sự sùng bái, những cảm xúc này đều trở thành một phần âm nhạc của tôi, và âm nhạc đó hoặc là đẹp, hoặc là đau khổ, hoặc là buồn hoặc là sùng bái.

Tính chất vẹn nguyên và trực tiếp trong cảm xúc này có thể coi là khía cạnh quyến rũ nhất trong âm nhạc của Rachmaninov đối với nhiều người hôm nay. Cho dù bản thân Rachmaninov cũng là một nghệ sỹ dương cầm tuyệt kỹ, ông lại không bao giờ để cho những kỹ thuật chơi trống rỗng chiếm mất chỗ của những cảm xúc âm nhạc chân thật. Và bản Concerto số 2 chính là điển hình tiêu biểu cho sự cân bằng, vẻ đẹp trong lành thể hiện trong tính chất trữ tình của nó, nhưng cũng luôn luôn ngân nga một lời nhắn nhủ của tình yêu chân thành.

icqseabridge
24-09-2006, 01:45
Lời nhắn nhủ đó được viết ra với một giá rất đắt. Rachmaninov, con trai một gia đình có truyền thống về phê bình âm nhạc, người luôn nhận thức được tài năng âm nhạc của mình, đã theo học nhạc tại nhạc viện St. Peterburg vào năm lên 9 tuổi. Tốt nghiệp sau 4 năm học, anh tiếp tục theo học tại nhạc viện Moscow, dần đạt được danh tiếng như một nhà soạn nhạc và một nghệ sỹ biểu diễn tuyệt vời. Tchaikovsky, lúc đó là nhạc soạn nhạc nổi tiếng nhất của Nga, đã trở thành cố vấn và thầy của Rachmaninov. Kết quả là Rachmaninov được xem như và vào lúc đó cũng tự coi mình như một nhà soạn nhạc trẻ được cưng chiều, không thể nào làm sai cái gì, đồng thời anh cũng có cái vẻ thể hiện ra như một đứa trẻ kênh kiệu.

Tất cả những “dấu gộp” đó, cộng với cái chết không đúng lúc của Tchaikovsky vào năm 1893, đáng buồn thay đã bỏ lại Rachmaninov không sẵn sàng chút nào cho bước thụt lùi thực sự đầu tiên trong sự nghiệp âm nhạc của mình. Bản Giao hưởng đầu tiên của anh được trình diễn lần đầu vào năm 1897, do Alexander Glazunov chỉ huy. Glazunov không quan tâm đến âm nhạc của Rachmaninov, cho rằng nó quá uỷ mị. Bản giao hưởng, một tác phẩm khá tiến bộ đối với thời bấy giờ và thậm chí là ngày nay cũng yêu cầu phải thực sự tinh tế và khéo léo trong trình tấu, đã bị chỉ huy một cách tệ hại. Rachmaninov sau đó đã quả quyết rằng Glazunov đã say tại buổi trình diễn đầu tiên đó.

Kết cục của tất cả những yếu tố này là một thảm bại về âm nhạc. Khả năng soạn nhạc của Rachmaninov bị chỉ trích gay gắt , và sự dồn dập căng thẳng của các sự việc đã nhận chìm anh vào trạng thái chán nản sâu sắc và kéo dài bao gồm cả sự bế tắc gần như hoàn toàn trong sáng tạo của nhà soạn nhạc. Anh đã phác thảo rồi lại xé bỏ một bản giao hưởng khác. Tình trạng tài chính của anh cũng rơi vào con đường tương tự như năng lực sáng tạo của anh, teo đi một cách bấp bênh. Anh cũng thỉnh thoảng xuất hiện trong các buổi hoà nhạc, mặc dù quá ít ỏi để có thể kéo anh khỏi những giả định mà anh tự tạo nên từ sau số phận của bản giao hưởng đầu tiên. Đám mây đen che phủ Rachmaninov nhất quyết không tan biến - sự u ám ảm đạm này sẽ còn kéo dài trong 3 năm.

Việc nhận lời mời đến thăm Bá tước Leo Tolstoy, một người anh hùng thời trai trẻ của Rachmaninov, cùng với danh ca Feodor Chaliapin vào đầu tháng Giêng năm 1900, thậm chí còn làm sự việc thêm tồi tệ.

http://www.classicalvietnam.info/forum/attachment.php?attachmentid=9&stc=1&d=1159037077

Đây thực ra là lần gặp gỡ thứ hai của Rachmaninov với nhà văn nổi tiếng, nhưng với Chaliapin thì đây là lần đầu. Công bằng mà nói, thật khó để biết Rachmaninov chờ đợi điều gì ở Tolstoy, căn cứ trên những quan điểm và sở thích đã được định rõ của nhà văn. Cho dù đã là một người rất hâm mộ âm nhạc cổ điển vào những ngày tháng trai trẻ, nhưng lúc này nhà văn đang trải qua một thời kỳ biến đổi bản thân sau cuộc khủng hoảng niềm tin cá nhân của mình, kết quả là dẫn đến cuộc tìm kiếm “sự thật đơn giản” và sự chối từ các định hướng sáng tác trước kia cũng như tính chính thống Nga la tư của mình. Như một phần trong cuộc kiếm tìm, Tolstoy đã bày tỏ thẳng sự phản đối của ông đối với việc các nhà soạn nhạc có thiên hướng sử dụng dân ca và nhạc dân gian vào trong âm nhạc cổ điển, được ghi rõ trong bài tham luận Nghệ thuật là gì? của ông xuất bản vào năm 1898 với độ dài như một cuốn sách.

icqseabridge
24-09-2006, 08:38
Theo đúng nghi thức xã giao, sau khi nghe Rachmaninov chơi một trong những sáng tác của anh, nhà văn đã hỏi, “Nói cho tôi biết, ai cần thứ âm nhạc này nào?” Sau đó Rachmaninov đã đệm cho Chaliapin hát bài “Số phận,” một trong những tác phẩm mà Rachmaninov đã buộc mình phải viết kể từ sau buổi trình diễn Giao hưởng số 1. Sau một khoảng lặng kéo dài, Tolstoy lại hỏi lại với một câu hỏi gần như câu đầu tiên, “Thế loại âm nhạc nào cần thiết nhất cho con người - nhạc bác học hay nhạc dân gian?”

Cuối buổi tối hôm đó, kéo nhạc sỹ ra một góc, nhà văn đã bày tỏ với Rachmaninov những khía cạnh đầy đủ hơn về quan điểm của mình trong một bài nói tự bạch có vẻ như lấy ra từ một trong những tiểu thuyết của ông. “Tôi phải nói với anh là tôi không thích nó một tí nào,” Tolstoy bắt đầu. “Beethoven vô nghĩa, Pushkin hay Lermontov cũng vậy...” Mỉa mai thay, bài hát “Fate,” mà Rachmaninov vừa chơi với Chaliapin xong, lại dựa trên hai điệu tính mở đầu của bản giao hưởng số 5 của Beethoven.

Sau khi kết thúc cuộc nói chuyện, Tolstoy đã xin lỗi nếu có bất kỳ sự xúc phạm nào do lời bình luận của mình gây ra. Nhưng cho dù nhà soạn nhạc đáp lại rằng, “Làm sao mà tôi có thể bị xúc phạm khi mà tôi không bị xúc phạm khi thay mặt Beethoven,” anh vẫn rời nhà Tolstoy với lòng dạ còn rối bời hơn trước. Mặc dù hàng năm vẫn được nhà văn mới đến chơi, nhưng anh không bao giờ trở lại. “Tôi chỉ nghĩ rằng,” nhiều năm sau anh nhớ lại, “lần đầu tiên tôi gặp ông ấy, tôi đã đến với ông ấy như đến với một vị chúa.”

Trừ phi Rachmaninov bị loá mắt bởi sự sùng kính đối với thần tượng, và điều đó hiển nhiên hoàn toàn có thể - thì điều thú vị là những người quá thần tượng Tolstoy lại không hề biết hoặc quan tâm đến những quan điểm của nhà văn được phát biểu trong cuốn Nghệ thuật là gì? Cuốn sách này đã trở nên vừa nổi tiếng, vừa gây tranh cãi ở Nga ngay khi nó vừa mới xuất bản. Rất khó để cho rằng Rachmaninov không hay biết gì về những quan điểm được bày tỏ trong cuốn sách, dựa trên tất cả những dư luận ồn ào mà chúng nhận được.

Thế thì tại sao Rachmaninov và Chaliapin lại được mời đến chơi, khi mà Tolstoy đã bày tỏ sự không thừa nhận đối với nhạc cổ điển? Thực ra, Tolstoy không hoàn toàn nhất quán trong quan điểm của ông về vấn đề này nhưng chúng ta vẫn thường tin như vậy. Chẳng hạn như khách đến chơi thường xuyên tại nhà của nhà văn lại là Nghệ sỹ dương cầm Alexander Goldenweiser đồng thời cũng là một học trò của nhà văn, ngoài ra Henri Troyat cũng đã đề cập đến trong cuốn tiểu sử về Tolstoy của ông rằng cho dù nhà văn có than phiền về những ảnh hưởng ma quỷ của thứ âm nhạc cổ điển “vẩn đục”, ông cũng không thể nào chống lại được vẻ đẹp và duyên dáng của nó. Khuôn mặt Tolstoy sẽ dãn ra thành một vẻ dịu dàng và đau khổ, và ông sẽ thở dài sườn sượt đồng thời nức nở nếu có một làn sóng xúc cảm mãnh liệt quét qua tâm trí ông. Nghịch lý thay, một khi âm nhạc kết thúc, phản ứng của ông sẽ lại là sự oán giận đối với hoặc là nhạc sỹ, hoặc là nghệ sỹ biểu diễn vì đã đảo lộn tâm trí và làm ông bối rối.

Rõ ràng, theo hướng này thì Tolstoy tìm thấy rất ít điều trong âm nhạc của Rachmaninov có thể làm ông xúc động, và thích thú với lý thuyết của ông về khả năng sử dụng âm nhạc để giải thích, có thể đối với bản thân Tolstoy cũng như đối với Rachmaninov, tại sao ông không thích những gì ông nghe. Theo hướng này thì đúng Tolstoy là như vậy. Bất kể sự mạnh mẽ trong quan điểm của Tolstoy về mỹ học, ông vẫn tiếp tục nghe nhạc cổ điển, và vẫn tiếp tục những phản ứng trái nghịch và phức tạp đối với nó. Rachmaninov có thể đã hiểu sai cách cư xử của nhà văn như là lời phê bình có tính chê bai đối với anh và nghề mà anh đã chọn - quan điểm có thể đã bị khuếch đại lên bởi bản chất quá nhạy cảm của nhạc sỹ.

icqseabridge
24-09-2006, 08:43
Không lâu sau buổi tối với Tolstoy, gia đình Rachmaninov đã khuyên anh đến gặp Bác sỹ Nikolai Dahl, một bác sỹ nội khoa về thần kinh theo học công trình nghiên cứu của Jean-Martin Charcot về thôi miên học tại Bệnh viên Salpêtriére ở Paris. Là một người bạn đồng thời là hàng xóm của gia đình anh họ nhạc sỹ, nhà Satin, Bác sỹ Dahl đã chữa cho người dì của nhạc sỹ là bà Varvara Arkadyevna khỏi hẳn căn bệnh căng thẳng thần kinh, và phương pháp điều trị của ông hiệu quả hiển hiện đến nỗi, nhà Satin đã gợi ý Rachmaninov thử áp dụng. Tuyệt vọng về tình cảnh của mình, anh đồng ý hoàn toàn, mà không một phản ứng kháng cự. Mặc dù tình trạng tài chính của nhạc sỹ đang bị kẹt, bác sỹ Dahl đã không quan tâm đến điều đó chút nào, vì ông đã từng điều trị cho một vài bệnh nhân mà không lấy phí.

Rachmaninov bắt đầu quá trình điều trị với bác sỹ Dahl từ tháng 1 năm 1900. Các buổi điều trị này, được tiến hành khi Rachmaninov đã ngồi yên trên một chiếc ghế bành sâu và rất êm ái trong phòng làm việc của bác sỹ, tập trung vào việc giúp anh ngủ ngon và thanh thản mỗi đêm, làm tâm trạng lúc thức của anh được tươi tỉnh vui vẻ, làm gia tăng cảm giác ngon miệng của anh và đánh thức lại ham muốn sáng tác của anh. Sau bốn tháng điều trị, anh đã bừng tỉnh khỏi những mối lo âu bối rối, và đến đầu hè năm đó, anh đã khôi phục hoàn toàn ham muốn sáng tác mạnh mẽ của mình.

Phương pháp điều trị lẽ ra có thể không khích lệ người nhạc sỹ đến vậy. Howard Shelly phát biểu rằng, “Một thành viên của gia đình Rachmaninov một lần đã cho tôi biết rằng ngoài phương pháp thôi miên của bác sỹ Nikolai Dahl là lý do đã giúp Rachmaninov hồi phục một cách thần diệu đến vậy, thì thực ra việc Rachmaninov để ý đến cô con gái hết sức hấp dẫn của bác sỹ đã đốt cháy lại lòng nhiệt huyết và thôi thúc ông sáng tác trở lại.” Một nhân tố rõ ràng nữa cũng góp phần vào sự phục hồi này đó là sở thích âm nhạc của bác sỹ. Dahl là một nghệ sỹ hồ cầm và vĩ cầm tài năng, ông đã thành lập riêng một tứ tấu đàn dây, và sở thích thư giãn chủ yếu của ông sau những giờ phút căng thẳng của công việc là nghe nhạc và chơi nhạc. Bác sỹ và bệnh nhân đã dành rất nhiều thời gian của các buổi điều trị để đàm đạo về âm nhạc, những cuộc thảo luận mà cả hai đều thấy rất thích thú.

Bất kể động cơ thúc đẩy của nhạc sỹ là gì, bản công-xéc-tô chính là sản phẩm hoàn thiện cuối cùng của quá trình hồi phục của anh và nó được đề tặng cho không ai khác ngoài chính bác sỹ Dahl. Chương hai và chương ba của tác phẩm được viết vào mùa hè năm 1900 và được biểu diễn lần đầu tiên tại Moscow vào tháng 12 năm đó. Nhận được sự khích lệ từ phía các nhà phê bình, Rachmaninov đã hoàn thành chương một và tác phẩm hoàn chỉnh đã được trình diễn vào tháng 10 năm 1901, do chính nhạc sỹ - giờ đã hoàn toàn hồi phục - thể hiện. Tác phẩm nhận được sự hoan nghênh rộng rãi và từ đó trở nên hết sức nổi tiếng.

Một phần của sự nổi tiếng này xuất phát từ việc tác phẩm được chọn là nhạc nền trong một số bộ phim điện ảnh. Tác phẩm đã được đặt rất khéo trong bộ phim năm 1945 của đạo diễn David Lean Brief Encouter với Celia Johnson và Trevor Howard đóng các vai chính, đồng thời có phần châm biếm trong bộ phim hài của Billy Wilder The Seven Year Itch do William Holden và Marilyn Monroe thủ vai chính. Trong toàn bộ âm nhạc của chương hai bản công-xéc-tô có một giai điệu rất dễ nhận biết, và đó trở thành nguồn cảm ứng của bản tình ca sướt mướt “All By Myself” do Eric Carmen trình diễn đạt hit vào năm 1976. Bản nhạc này sau đó cũng được Celine Dion hát lại.

Danh tiếng của bản nhạc này cũng một phần có được do sự góp mặt của bác sỹ Dahl. Trong buổi trình diễn bản công-xéc-tô số 2 năm 1928, ông đã chơi viola trong dàn nhạc của trường Đại học American University of Beirut, với Arkadie Kouguell vừa chơi piano vừa chỉ huy dàn nhạc. Khán giả hôm đó, dù đã được cho biết về điều này sau lời giới thiệu buổi biểu diễn và sau sự xuất hiện của bác sỹ Dahl, vẫn chưa cảm thấy hài lòng cho đến khi bác sỹ phải đứng lên và cúi chào.

icqseabridge
24-09-2006, 08:57
Điều đầu tiên dễ nhận thấy nhất trong tác phẩm này - và đây thực sự cũng là lần đầu tiên trong các tác phẩm của Rachmaninov – đó là sự dễ dàng không cần quá nhiều nỗ lực trong việc mở ý tác phẩm. Sự tự nhiên này có thể không hoàn toàn có được từ những gợi ý trong quá trình thôi miên, mà còn từ niềm tin và sự tự tin được phục hồi và đang ngày càng tăng dần, niềm tin rằng cuộc sống theo con đường của một nhà soạn nhạc mà anh đã chọn đã không chấm dứt được sau tất cả những gì anh đã trải qua, hai lý do này đều là thành quả là sản phẩm của những cuộc thảo luận về chủ đề âm nhạc với bác sỹ Dahl trong văn phòng của ông. Dù vậy, điều đáng chú ý nhất lại là với tất cả những giai điệu tươi mát trào ra như vậy sau quá trình điều trị của mình, Rachmaninov đã bắt đầu viết nên bản công-xéc-tô với một nét phảng phất về những chất liệu mà ông đã từng sáng tác rất lâu trước đó.

http://www.classicalvietnam.info/forum/attachment.php?attachmentid=11&stc=1&d=1159062886

Hình 1: Đoạn đệm piano rải hợp âm 3 nốt từ bản Romance cho piano 6 tay,
đồng thời cũng được sử dụng trong chương Adagio của bản Rach 2.
http://www.nhaccodien.info/forum/attachment.php?attachmentid=11&d=1159062886

Năm 1890, Rachmaninov có mối quan hệ bè bạn với một vài người họ hàng xa, nhà Skalon. Riêng với ba chị em nhà Skalon, anh đã sáng tác hẳn hai nhạc phẩm cho đàn piano 6 tay. Nhạc phẩm thứ hai trong số hai tiểu phẩm này, một tình khúc (romance), bắt đầy với một đoạn đệm piano rải hợp âm 3 nốt (xem hình 1) tương tự với phần mở đầu chương adagio bản công-xéc-tô. Đoạn rải hợp âm này trong bản tình khúc diễn tấu một giai điệu chủ đề khác trên khoá điệu khác, nhưng vẻ mơ màng của nhịp điệu lại chính là cái thu hút người nghe ở cả hai tác phẩm này, và thực sự là nhân tố có tính chất tiếp sức sống cho chương Adagio của bản công-xéc-tô.

http://www.classicalvietnam.info/forum/attachment.php?attachmentid=12&stc=1&d=1159063035

Hình.2: Giai điệu chủ đề từ bản hợp ca ngắn cho đội hợp xướng 4 bè,
chất liệu cho chủ đề chính của chương finale của bản công-xéc-tô.
http://www.nhaccodien.info/forum/attachment.php?attachmentid=12&d=1159063035
Chủ đề chính có tính chất hành khúc của chương kết, được diễn tấu bởi dàn nhạc, cũng bắt nguồn từ một soạn phẩm có trước, lần này là từ một bản thánh hợp ca ngắn cho đội hợp xướng 4 bè mà Rachmaninov đã viết vào năm 1893.

Những bản thánh hợp ca này, viết cho hoà giọng a capella (hợp xướng không có nhạc đệm), là môt nét tiêu biểu riêng của dòng nhạc chính thống. Bản thánh hợp ca này chỉ được biểu diễn một lần duy nhất khi nhạc sỹ còn sống, do Dàn hợp xướng tôn giáo Moscow trình diễn năm 1893, và không hề được xuất bản cho đến tận năm 1955. Mặc dù vị trí mà Rachmaninov tái sử dụng đoạn giai điệu này có vẻ như quá khác biệt so với nguyên bản của nó, nhưng thực tế lại cho thấy nó hoàn toàn phù hợp, căn cứ vào thiên hướng có vẻ như lễ nghi trong giai điệu mở đầu của bản công-xéc-tô.

icqseabridge
24-09-2006, 09:01
Về phần giai điệu mở đầu của bản công-xéc-tô do dàn dây lĩnh xướng, giai điệu gợi lại thứ âm nhạc nhà thờ chính thống với tiến triển dạng bậc thang và phạm vi các nốt hạn chế, nó thực sự là một sự phát triển đầy đủ hơn của bè trầm từ một đoạn chuyển tiếp ở chương kết finale.

http://www.classicalvietnam.info/forum/attachment.php?attachmentid=13&stc=1&d=1159063075

Hình 3: Chủ đề mở đầu chương I do dàn dây lĩnh xướng © Boosey & Hawkes.



http://www.classicalvietnam.info/forum/attachment.php?attachmentid=14&stc=1&d=1159063075

Hình 4: Đoạn chuyển tiếp trong chương finale. © Boosey & Hawkes. So sánh đoạn diễn tấu của bassoon (đoạn kỹ hiệu "Fag." trên hình 4) với chủ đề của dàn dây ở Hình 3.

Do chương đầu được viết trước chương cuối, nên đoạn chuyển tiếp trong chương finale có vẻ như được phát triển từ một đoạn trích dẫn trong phần mở đầu của bản công-xéc-tô. Nhưng hiệu quả ở đây thì tinh tế hơn nhiều, nguyên nhân do trong chương finale bè basson quá thô sơ để có thể coi như là một đoạn trích dẫn trực tiếp, nhưng người nghe vẫn nhận thấy đoạn này đủ quen thuộc để tìm ra sự gần gũi của nó với âm điệu chung của bản nhạc.

Trước khi giai điệu này xuất hiện, bản công-xéc-tô được bắt đầu với những hợp âm mô phỏng tiếng chuông nhà thờ mà tôi đã đề cập ở đầu bài viết – những hợp âm này được chơi với nốt Fa thấp nhất trên bàn phím luôn được giữ chặt và lặp đi lặp lại. Những hợp âm này tăng dần sức mạnh với tính căng thẳng và sôi nổi hoà quyện với nhau cho đến khi bè dây đón nhận bằng giai điệu chính (hình 3), vụt bay bổng lên phía trên bè piano như có một lực nhún. Giai điệu này được diễn tấu liên tục không ngừng trước khi bè piano chiếm lĩnh với đoạn solo đầu tiên (cầm thủ chơi bám sát trên một quãng tám và nửa cung).

Một điểm bất thường trong chương mở đầu là vai trò của bè piano chỉ như là bè đệm cho dàn nhạc thay vì ngược lại. Những đoạn im lặng của dàn nhạc ít thường xuyên hơn rất nhiều so với bè solo, và dẫn dắt giai điệu của bản nhạc tới một giới han tột cùng. Bè piano chơi với vai trò hoà âm cùng với dàn nhạc, nó hiện diện với hình âm thay đổi liên tục, nhưng là kết hợp với sự hiện diện của dàn nhạc chứ không cố thu hút ưu thế về mình.

Khía cạnh đóng vai trò hoà âm của bè piano này là hết sức hợp lý vì chương đầu không hề có đoạn trổ ngón cho nhạc công solo thể hiện kỹ năng của mình. Tuy nhiên, phần nhạc này của bè piano lại rất khó cả về kỹ thuật và về âm nhạc, yêu cầu rất khắt khe sự chau chuốt tinh tế và nghệ thuật trình diễn siêu đẳng của một nhạc công nhạc thính phòng hàng đầu cũng như yêu cầu nhạc cụ cũng phải cực tốt. Đây có lẽ cũng là một lý do làm Rachmaninov cảm thấy bản công-xéc-tô số 2 chơi không thoải mái như bản số 3, vì ở đây, điểm quan trọng nhất ở bản công-xéc-tô này lại dựa trên sự đảm bảo tuyệt đối điệu tính nhịp nhàng trong sự hợp nhất chặt chẽ với dàn nhạc, chứ không phải dựa trên phong cách chơi của nghệ sỹ.

icqseabridge
24-09-2006, 09:04
Trong chương hai, một chương intermezzo dịu dàng, bè piano một lần nữa lại bắt đầu với tư cách bè đệm, đầu tiên là cho sáo, rồi cho clarinet. Rachmaninov đã xử lý mối quan hệ giữa bè piano và dàn nhạc cực kỳ khéo léo, trong đó cho phép bè piano thêm vào 6 nốt giai điệu giữa các đoạn khúc của clarinet, rồi lặp lại vai trò này với dàn nhạc khi để dàn nhạc dẫn giải giữa các đoạn khúc cantilena của piano. Michael Steinberg đã bình phẩm rất chính xác rằng phương pháp xử lý trong bút pháp này làm ông nhớ lại những lời mà Chaliapin đã nói khi Rachmaninov chơi đệm cho ông với cây đàn piano: ‘Khi cậu ấy chơi đệm cho tôi, có có thể thực lòng mà nói rằng không phải là “Tôi đang hát” mà là “Chúng tôi đang hát.” ’

Âm nhạc phát triển lên thành một đoạn scherzando có tính đùa cợt - một ý tưởng mà Rachmaninov sẽ tận dụng hiệu quả hơn trong bản Công-xéc-tô số 3 và Giao hưởng số 3 của mình – trong đó cho phép bè piano chơi một đoạn trổ ngón ngắn trước khi bè sáo dịu dàng kéo âm nhạc trở lại với chủ đề đưa đẩy du dương của phần mở đầu chương. Đoạn kết, với bè piano nhẹ nhàng đệm theo cả bè dây cũng chơi với âm thanh mềm mại, có lẽ là đoạn nhạc đẹp nhất của bản công-xéc-tô.

Một đoạn hành khúc nhanh mở đầu chương ba, đóng vai trò như cầu nối giữa chương hai và đoạn xâm nhập hùng tráng của bè piano. Đà xung động phát triển khi bè piano và dàn nhạc cùng thay nhau tung hứng giai điệu hành khúc, rồi lại dịu đi với sự xuất hiện của chủ đề thứ hai, (sau này trở thành giai điệu chính của bài hit năm 1940 “Full Moon and Empty Arms” do Frank Sinatra thể hiện) trước khi toàn bộ chương phát triển tới đoạn kết sôi nổi.

Một điểm then chốt thường không được chú ý nhiều là bè dàn nhạc của bản công-xéc-tô. Đây là tác phẩm âm nhạc giao hưởng đầu tiên Rachmaninov viết sau bản Giao hưởng số 1, và vì thế nó cho thấy sự phát triển rõ rệt về phương pháp trình bày bố cục tổng thể và cách tạo hiệu quả ấn tượng chung. Bản công-xéc-tô không được phối khí dàn nhạc một cách màu sắc và đầy sáng tạo như các tác phẩm sau này của Rachmaninov, đặc biệt trong việc sử dụng bộ gõ. Nhưng có một số điểm bút pháp khá tinh tế, chẳng hạn như tiếng cymbal mềm mại trong các đoạn chuyển của chương finale hay các đoạn khúc diễn tấu của bộ hơi trong chương adagio, cho thấy sự thành thạo vượt bậc và xúc cảm rất tự nhiên của nhạc sỹ trong bố cục dàn nhạc.


Kể từ buổi trình diễn đầu tiên, bản công-xéc-tô số 2 đã là một trong những tác phẩm được yêu thích nhất mọi thời đại. Với sự giàu có về giai điệu, sự chân thành tuyệt đối trong xúc cảm và kết cấu âm nhạc chặt chẽ, tác phẩm đã luôn giữ được sự trong lành, vững vàng và bền bỉ với thời gian, tiếp tục giữ một vị trí đặc biệt trong trái tim của người nghe. Thậm chí với tính đại chúng phổ biến ngày càng tăng của bản concerto chị em, bản Rach 3, thì bản Rach 2 vẫn không dễ dàng gì sớm lùi vào dĩ vãng.

na9
24-09-2006, 10:03
Cho Triomphe hỏi một câu : Loạt bài này do chính icqseebridge viết à ?

Apomethe
24-09-2006, 13:22
Thế cái ảnh 3 và 4 đâu mất rồi ạ?

icqseabridge
24-09-2006, 18:47
@triomphe: icqseabridge làm gì có đủ trình độ để viết được một bài như vậy :"> Hoàn toàn là các tư liệu và thông tin được góp nhặt và tổng hợp lại mà thôi. Nhưng thực ra để có thể post bài lên đây, icqseabridge đã phải kiểm tra rất kỹ các chi tiết, cả về âm nhạc và xã hội. Ví dụ như icqseabridge chỉ tìm thấy đoạn viết về cuộc nói chuyện giữa Rachmaninov và Tolstoy trong phần giới thiệu tiểu thuyết Chiến tranh và Hòa bình do dịch giả Nguyễn Hiến Lê viết. Hay như các phân tích về kỹ thuật âm nhạc của piano, icqseabridge cũng phải kiểm chứng bằng cách sưu tầm bản nhạc gốc, bằng cách xem thật nhiều DVD hoặc bằng cách trực tiếp nhìn nhạc công (amateur thôi) chơi. Ngoài ra, thình thoảng đôi chỗ icqseabridge cũng lồng một số nhận định chủ quan của mình vào bài viết nữa. :P Dù vậy vẫn hy vọng mọi người có chút coi trọng và nhân nhượng. ;)

Thật ra icqseabridge cũng chẳng dám post bài lên diễn đàn vì ngại trình độ âm nhạc của mình còn quá dở so với mọi người. Tuy nhiên, do ngày hôm nay 24/9/2006 diễn đàn có buổi offline về chủ đề concerto, trong đó có đề cập đến Rach 2, mà icqseabridge lại không đi được. :(( Vì buồn và tiếc nên icqseabridge mới cả gan post bài lên đây với hy vọng đóng góp với mọi người chút chút gì đó. Tuy vậy, đến giờ vẫn chưa hết tiếc.

@Apomethe: Phần trên của bài viết này Apomethe đã viết trên topic "Những câu chuyện đằng sau các tác phẩm vĩ đại" đúng không. Đây là version đầy đủ hơn của bài viết đó. icqseabridge muốn bổ sung thêm phần phân tích về âm nhạc của bản concerto này. Nguồn của bài viết này lấy từ url http://inkpot.com/classical... Các hình liên quan icqseabridge đã post hết lên đây rồi. Chắc là do lỗi gì đó thôi. Cheers!!!

icqseabridge
01-10-2006, 21:39
Bản Romance cho piano 6 tay mà Rachmaninov viết tặng chị em nhà Skalon, sau được chính Rachmaninov tái sử dụng với đoạn rải hợp âm chùm 3 cho bè piano trong chương II Intermezzo của Rach 2:

http://download.yousendit.com/9D20581369AC913B

alexmack
12-10-2006, 21:26
Không biết có phải bạn ghi Rach 2 nghĩa là bản PIANO CONCERTO No.2 của Rachmaninov không ạ, nếu đúng thì mình thấy viết như vậy có lẽ không được hay ho cho lắm, viết tên đầy đủ thì nghiêm túc hơn.

Dù sao cũng cám ơn bạn vì loạt bài này.

Apomethe
13-10-2006, 02:40
Đấy là cách gọi tắt, các forum nhạc cổ điển nước ngoài cũng hay gọi vậy, có khi cũng ghi là Rach #2. Ghi Concerto đôi khi cũng hơi dài quá, viết tắt như vậy hầu như ai cũng hiểu.

yes_Iam_here
13-10-2006, 17:38
Đúng rồi tên các nghệ sĩ, nhạc sĩ hay dài nên nói ngắn lại cho tiện vả lại ai cũng hiểu mà :P

alexmack
16-10-2006, 20:51
Hi vọng là ai ai cũng hiểu :)

Heideger
22-10-2006, 05:16
Ông này có ý kiến khá hay đấy, chúng ta nên xem lại cách viết của 1 diễn đàn.

my_cello911
12-02-2007, 15:31
chà !dày công ngiên cứu và tìm tòi lắm đây!sao không nói kĩ hơn về concerto #3?nó là đỉnh cao trong 4 concerto của Rachmaninov

Vicinius
13-02-2007, 19:27
Có thể nói cho mình thêm về concerto số 2 của Rach không. Thú thật tới giờ này mình vẫn chưa nghe Rach nhiều lắm, cũng chưa thể hiểu nhiều về ông nhưng bản Concerto số 2 của ông là bản nhạc đầu tiên của Rach mà mình nghe và cũng là tác phẩm duy nhất làm mình khâm phục ông. Cảm giác của mình khi nghe bản này thật khó diễn tả bằng lời, bởi vì nó không hề giống bất kỳ bản nhạc nào mình từng nghe. Đối với mình nó không quá hay để mình phải miên man như concerto của Chopin hay Brahms nhưng khi đã nghe, thì không thể bỏ giữa chừng được. Nó không đập vào nhận thức mình ngay từ đầu mà từ từ ngấm ngấm vào từng chút một. Khi nghe bản này, khác với các concerto khác mà mình từng nghe, mình hình dung ra tính "hoạ" thể hiện rất rõ trong tác phẩm của ông, nghe cả bài mà như xem một bức tranh. Còn concerto no.3 thì mình vẫn chưa cảm được gì hết. Chỉ nghe được giai điệu mở đầu của mỗi chương rồi sau đó nhanh chóng bị áp đảo....

Tai
27-02-2007, 04:27
Mời bà con thưởng thức Rachmaninov qua Emanuel Ax, Yefim Bronfman:


Sergey Rachmaninov - Suite No. 1 ("Fantaisie-tableaux") for 2 pianos in G minor, Op. 5 (http://profile.imeem.com/n_3JOd/playlist/IC0QXF3Q/)



Sergey Rachmaninov - Symphonic Dances, for orchestra (or 2 pianos), Op. 45 (http://profile.imeem.com/n_3JOd/playlist/9y5YrHiV/)




rồi bàn tiếp! :D

icqseabridge
30-05-2007, 17:20
Như đã nói ở những bài viết trước, icqseabridge đang cố gắng thu thập các tài liệu và chuẩn bị đủ tư liệu để viết về những tác phẩm hay nhất, tiêu biểu nhất của Rachmaninov, với thiện ý muốn đóng góp thật nhiều cho forum và cho website nhaccodien.info, đồng thời giúp những thành viên còn chưa nghe hoặc chưa cảm nhận âm nhạc của Rachmaninov có một cái nhìn tổng thể và cơ bản., trên cơ sở đó các bạn có thể tự tạo ra những góc nhìn của riêng mình về âm nhạc Rachmaninov, một trong những cá tính âm nhạc lớn nhất mà nước Nga vĩ đại đã sản sinh ra cho nền âm nhạc thế giới.

Âm nhạc Rachmaninov, trước hết đó là âm nhạc, một ngôn ngữ bằng âm thanh của con người để phản ánh tri thức, hiện thực cuộc sống, lý tưởng, mơ ước và tình yêu của mình. Âm nhạc thể hiện tất cả những gì gắn liền với con người: những suy nghĩ về cuộc sống, thế giới nội tâm, tư duy, tình cảm, chí hướng, những niềm khát vọng, ước mơ hoài bão về tương lai… Trong đó ưu thế nổi bật của âm nhạc là sự phản ánh trong quá trình phát triển và chuyển biến không ngừng từ trạng thái này sang trạng thái khác của tình cảm, nó có khả năng truyền đạt những sắc thái tinh tế nhất nhằm gây ấn tượng cho người nghe.

Nền nghệ thuật âm nhạc đã trải dài nhiều thế kỷ với những loại hình phong phú, từ những thể loại nhỏ như: những làn điệu dân ca, những nét nhạc đơn giản đến những thể loại lớn hơn mang tính chuyên nghiệp như: Prelude, ballad, norturne, Impromptu, … cho đến những tác phẩm đồ sộ như giao hưởng, nhạc kịch… Trong đó thể loại giao hưởng được coi là đỉnh cao của nghệ thuật sáng tác.

Tôi đã đọc ở đâu đó một nhạc sỹ Liên Xô đã có một nhận định thật sâu sắc rằng:

“Nghệ thuật giao hưởng là cuộc cách mạng vĩ đại trong ý thức và kỹ thuật sáng tác của các nhạc sỹ - đó là thời đại âm nhạc tiếp thu một cách độc lập những tư tưởng và suy tư thầm kín của nhân loại.”

Sergei Vasilievich Rachmaninoff (1873 – 1943) là nhà soạn nhạc vĩ đại, nghệ sỹ dương cầm lỗi lạc của Nga nửa đầu thế kỷ XX cũng không nằm ngoài quy luật đó. Đối với ông, tình cảm là công cụ tinh tế hơn cả để nhận thức vũ trụ và con người, còn âm nhạc lại là sự thể hiện của cuộc sống tình cảm. Do tính chất sùng bái tình cảm ấy, ông rất gần gũi và chịu ảnh hưởng của Tchaikovsky. Tuy nhiên, ông đã xây dựng cho mình một phong cách rất riêng, có một không hai và mang dấu vết cá tính nghệ thuật độc đáo. Đó chính là sự chân thành tột bậc, sự bày tỏ cảm xúc không giới hạn, tính chất biểu cảm và quy mô rộng lớn trong diễn tấu, chất trữ tình tế nhị và ý chí sắc đá là đặc tính vốn có trong âm nhạc và nghệ thuật biểu diễn của Rachmaninoff.

Trong sáng tác của ông, nghệ thuật giao hưởng và nghệ thuật piano gắn bó chặt chẽ và tác động lẫn nhau một cách tích cực. Phong cách viết giai điệu cho piano của Rachmaninoff thể hiện rất rõ đặc trưng của mình với sự kiến giải âm thanh piano một cách du dương, thánh thót, trữ tình.

Rachmaninoff nói: “Tôi muốn hát giai điệu trên đàn piano, như ca sỹ hát.”

Và đồng thời với kỹ thuật điệu luyện, quy mô diễn tấu rộng lớn, trong giai điệu của ông vẫn tiềm ẩn sự phát triển phong phú, dồi dào, nhiệt tình sôi nổi của bản năng tự nhiên – bày tỏ cảm xúc không hề mệt mỏi.

Chính vì vậy, trong di sản 4 bản Concerto của ông (bản Rhapsodie trên chủ đề Paganinicó thể coi là bản thứ 5) chiếm một vị trí trung tâm và đều có tất cả dấu hiệu của những tác phẩm giao hưởng thực sự. Cũng như giao hưởng đối với Tchaikovsky, concerto đối với Rachmaninoff là “sự thú nhận trữ tình của tâm hồn”, là thể hiện những ý tưởng thầm kín nhất của ông.

Như chúng ta đã biết, concerto là một trong những thể loại phức tạp nhất viết cho dàn nhạc kết hợp với nhạc cụ độc tấu. Concerto với 2 xuất xứ: từ tiếng Latinh có nghĩa là thi tài và từ tiếng Italia nghĩa là hòa hợp. Chính vì vậy, trong ý nghĩa kép đặc trưng của thể loại này, người độc tấu nhạc cụ phải thể hiện hết những khả năng kỹ thuật và nghệ thuật của cây đàn để đua tài cùng với dàn nhạc hùng hậu và giàu màu sắc. Có lúc dàn nhạc yên lặng, ngừng diễn tấu để người độc tấu trổ tài; có lúc dàn nhạc dường như ngắt lời người độc tấu để trội bật hẳn lên, có lúc lại như đối thoại với nhau, tôn nhau lên. Tuy nhiên, concerto còn thể hiện sự phối hợp chặt chẽ giữa bè độc tấu và dàn nhạc để thể hiện một nội dung nhất định.

Bản concerto No. 3 Op. 30 cho pino và dàn nhạc được viết vào những năm cuối trong 3 năm học tạm trú tại Dresden (1907 – 1909), tác giả đã hoàn thành bản tổng phổ của concerto vào mùa hè năm 1909 tại làng Ivanovka tỉnh Tambov. Vào ngày 28/11/1909, Rachmaninoff đã trình diễn lần đầu tiên bản Concerto No. 3 tại New York với sự tham gia của dàn nhạc giao hưởng thành phố New York được chỉ huy bởi Walter Damrosseh. Đây cũng là bản concerto đầu tiên của ông trong chuyến lưu diễn ở Mỹ.

Concerto No. 3 được sáng tác trong giai đoạn tài năng sáng tạo của Rachmaninoff nở rộ. Tác phẩm là một bức tranh tâm lý phức tạp về ý đồ và cấu trúc tác phẩm, sự độc đáo trong nghệ thuật piano với quy mô to lớn, mức độ căng thẳng của phát triển giao hưởng, kết cấu phong phú và tinh vi. Tác phẩm cũng thuộc vào những kiệt tác trong kho tàng giao hưởng thế giới.

Trong bài viết này, icqseabridge không muốn đi sâu vào những phân tích trừu tượng, hàn lâm về tác phẩm. Những phân tích mang tính nhạc lý mà icqseabridge trình bày ở đây chỉ cốt nhằm mục đích đưa đến cái nhìn kỹ hơn về cấu trúc tác phẩm, cách tác giả sử dụng những nét giai điệu, hòa thanh độc đáo và để bày tỏ lòng ngưỡng mộ của chính icqseabridge với một bản nhạc hay, độc đáo và giàu cảm xúc.

Xin nói thêm rằng, đã hơn 1 lần icqseabridge có đề cập rằng mặc dù là một nghệ sỹ dương cầm tuyệt kỹ, nhưng Rachmaninov không hề muốn, hoặc không bao giờ để những kỹ thuật chơi trống rỗng chiếm mất chỗ của những cảm xúc thật sự. Và Rach 3 (từ đây xin được gọi thân mật bản concerto này như vậy) là minh chứng hùng hồn nhất về khía cạnh đó của âm nhạc Rachmaninov. Bản nhạc chứa đựng một khối lượng kỹ thuật piano khó khủng khiếp, mà phucphan đã mô tả là "con trâu của thời đại". Nhưng nó lại càng khó hơn khi mà ở những đoạn khó nhất của kỹ thuật, tác giả lại yêu cầu nghệ sỹ piano diễn tả những sắc thái tình cảm lúc thì vô cùng tinh tế, lúc thì cực kỳ mãnh liệt, lúc thì lả lướt, lúc thì hào tráng... Có thể khẳng định đây thực sự là một "quả núi", một "tượng đài" - nhưng cách dùng từ của giáo sư Rossie (nhân vật trong bộ phim điện ảnh Shine) mô tả về bản nhạc.

Có lẽ bàn về những khía cạnh kỹ thuật của Rach 3 là chưa phải lúc, và icqseabridge cũng không có đủ trình độ để thực hiện. Xin hẹn một lần khác sẽ đề cập sâu hơn. Sau đây xin đi sâu trình bày chi tiết về tác phẩm này.

P/S: Về nguồn của những thông tin mà icqseabridge thu thập, xin liệt kê ra đây là để mọi người có dịp tham khảo:
1. Thể loại âm nhạc Lan Hương
2. Thể loại âm nhạc Nguyễn Thị Nhung
3. Hình thức âm nhạc Nguyễn Thị Nhung
4. Hòa thanh PGS-TS Phạm Minh Khang
5. Các nhạc khí trong dàn nhạc giao hưởng Hồng Đăng
6. Tìm hiểu ngôn ngữ âm nhạc của Sergei
Rachmaninov qua bản Concerrto No. 3 Op. 30 Đồng Thị Thu Huyền

icqseabridge
30-05-2007, 17:59
CHƯƠNG I:

Trong hình thức khuôn mẫu của phần trình bày của Chương I: chủ đề xuất hiện lần đầu tiên là dành cho dàn nhạc, sau đó là nhạc cụ độc tấu. Nhưng trong bản Concerto này chủ đề chính lại được dành cho nhạc cụ độc tấu trước, sau đó mới đến dàn nhạc. Đây cũng là một trong những điểm mới mẻ mang tính sáng tạo mà chúng ta có thể tạm cho rằng đó là vì ông là một nghệ sỹ dương cầm xuất sắc nên cây đàn piano luôn được dành vị trí trung tâm để thể hiện kỹ thuật biểu diễn cũng như sự sáng tạo và những cảm xúc của mình.

1. Phần trình bày:

Mở đầu là hai ô nhịp với lực độ nhỏ vang lên ở dàn nhạc, và trên nền âm hình đệm xuyên suốt toàn bộ chủ đề của bộ dây, nét giai điệu chính do piano diễn tấu như cất lên tiếng hát – một bài hát mộc mạc, chất phác, đượm buồn.

http://cache16.scl1.imeem.com/g/07747c4ba492ceff7a8d4f13b190bd5b.jpg
Hình 1a: âm hình đệm của bộ dây xuyên suốt toàn bộ chủ đề thứ nhất

Chủ đề cho piano: gồm 25 nhịp (từ nhịp 3 – 27): hình thức 2 đoạn đơn phát triển (đoạn a – đoạn b) viết trên giọng D moll. Với chất liệu âm nhạc dân gian Nga vô cùng dung dị, mang tính chất tự nhiên trong sáng và vẻ duyên dáng đặc biệt đáng yêu đã chứa đựng một sự hấp dẫn thật mạnh mẽ.

- Đoạn a: (9 nhịp từ nhịp 3 – 11): hình thức đoạn nhạc gồm 2 câu (C1 – C2)
Câu 1: (4 nhịp từ nhịp 3 – 6): giai điệu hình làn sóng nhỏ được bắt đầu ở bậc một của giọng d moll với kỹ thuật diễn tấu đúp bè quãng 8 tạo sự dày dặn cho giai điệu. Trên nền âm hình đệm xuyên suốt như đã giới thiệu ở trên, ô nhịp 3 của câu nhạc xuất hiện một giai điệu nhỏ do fagotti đảm nhiệm mang tính phức điệu với giai điệu chính.
Câu nhạc dừng lại với vòng công năng: DDVII7 – K6/4 – D/d moll. http://cache16.scl1.imeem.com/g/e5e38b60673453beeca65e5fe1f0f8f6.jpg
Hình 1: Nhịp 3-6

Câu 2 (5 nhịp từ 7 – 11): là sự nhắc lại có thay đổi. Nét giai điệu với 2 ô nhịp nhắc lại nguyên dạng đã được phát triển hơn để chuẩn bị cho sự xuất hiện của đoạn b.

Kết câu 2 với vòng hòa âm: D7 – V/Adur http://cache16.scl1.imeem.com/g/f93f4703fa8110aa5972b02d6ca28cd5.jpg
Hình 2: Nhịp 7-11

- Đoạn b: (16 nhịp từ 12 – 27): mang tính phát triển, viết ở hình thức đoạn nhạc gồm 2 câu – Giai điệu trải dài, rộng rãi như lối mòn trên đồng ruộng xanh tươi bát ngát.

Câu 1 (6 nhịp từ nhịp 12 – 17): nét giai điệu được phát triển từ chất liệu chính. Hai ô nhịp cuối của câu nhạc có sử dụng thủ pháp mô tiến đi lên một cung có sự tham gia diễn tấu của tất cả các nhạc cụ.

Câu nhạc này được ly điệu sang các bậc: IV (g moll) và V (A dur) với các át phụ tiến vào chủ đạo tạo sự ổn định tạm thời như để chuẩn bị cho sự phát triển tiếp theo. http://cache16.scl1.imeem.com/g/5c61a57b0ae8d4ca4175dfd49c995c9f.jpg
Hình 3: Nhịp 15-17

Với 3 nhịp bắc cầu (từ nhịp 18 – 20), là sự phát triển tiếp theo của ý nhạc thứ nhất) để nối tiếp vào câu nhạc thứ hai, có thể xem đây như một cao trào của đoạn nhạc bởi nét giai điệu đã đạt đến nốt cao nhất so với toàn đoạn nhạc (nốt C ở quang 8 thứ 3, ghi ở nhịp 18 – xem hình 3). http://cache16.scl1.imeem.com/g/1301947371ea7263e12da284e027d6cc.jpg
Hình 4 Nhịp 19-20

Câu 2 (7 nhịp từ nhịp 21 – 27): sau cao trào, nét giai điệu được đưa thấp dần xuống như một sự giải tỏa để quay trở lại ý tưởng ban đầu – đó là sự chất phác, mộc mạc và thoáng buồn (cũng là hình tượng chính của Chủ đề I).

Vòng hoà thanh kết của câu nhạc mang đậm phong cách cổ điển với các chức năng: K6/4 – D7 – t/d moll. http://cache16.scl1.imeem.com/g/e08418cf12aa3f459ac67b0f20298a00.jpg
Hình 5: Nhịp 25-28

Đây cũng chính là vòng kết của toàn bộ chủ đề

Hai nhịp nối do piano diễn tấu (nhịp 27 – 28) trên nền hợp âm rải d moll để dẫn vào chủ đề 1 của dàn nhạc.

Mme Ngô
31-05-2007, 05:02
icqseabridge

Chào bạn.
Tui là Mme Ngô, xin nhờ bạn giải đáp dùm một thắc mắc : Thế cái chữ "nhịp" trong bài viết trên đây, thiệt sự nó tương đương với chi trong tiếng anh hay tiếng pháp.
Tui là người Sài Gòn, nên ngôn ngữ có hơi bất đồng chăng ?

Thế này nha nhịp với tui chính là từ chữ meter, và tiết tấu là từ tempo.
Nhịp là số nốt đen chứa trong một bar (tiếng anh) hay một mesure (tiếng pháp). Người ta nói nhịp 2/4, 3/4 hay 4/4 hay 5/8, 6/8 vv ...
Tiết tấu là độ nhanh chậm của dòng nhạc.

Nếu đúng như vậy rồi thì ... có vẻ như là bạn đã dùng lộn chữ nhịp trong bài viết trên khi nói rằng... 'Chủ đề cho piano: gồm 25 nhịp (từ nhịp 3 – 27)'...
Chủ đề hay theme nhạc dài lắm, nên phải tính bằng bar / mesure chớ hổng thể tính bằng nhịp được.
Bar hay mesure tiếng việt "cũ" của tui nó có tên là "trường canh".
Có thể rằng term trường canh đã xưa rồi và thay thế bằng term nhịp chăng, nếu như thế thì meter sẽ là chi trong ngôn ngữ âm nhạc VN hiện tại ?
Mong bạn giải đáp dùm.

Thân kính.
Mme Ngô

icqseabridge
31-05-2007, 09:06
icqseabridge

Chào bạn.
Tui là Mme Ngô, xin nhờ bạn giải đáp dùm một thắc mắc : Thế cái chữ "nhịp" trong bài viết trên đây, thiệt sự nó tương đương với chi trong tiếng anh hay tiếng pháp.
Tui là người Sài Gòn, nên ngôn ngữ có hơi bất đồng chăng ?

Thế này nha nhịp với tui chính là từ chữ meter, và tiết tấu là từ tempo.
Nhịp là số nốt đen chứa trong một bar (tiếng anh) hay một mesure (tiếng pháp). Người ta nói nhịp 2/4, 3/4 hay 4/4 hay 5/8, 6/8 vv ...
Tiết tấu là độ nhanh chậm của dòng nhạc.

Nếu đúng như vậy rồi thì ... có vẻ như là bạn đã dùng lộn chữ nhịp trong bài viết trên khi nói rằng... 'Chủ đề cho piano: gồm 25 nhịp (từ nhịp 3 – 27)'...
Chủ đề hay theme nhạc dài lắm, nên phải tính bằng bar / mesure chớ hổng thể tính bằng nhịp được.
Bar hay mesure tiếng việt "cũ" của tui nó có tên là "trường canh".
Có thể rằng term trường canh đã xưa rồi và thay thế bằng term nhịp chăng, nếu như thế thì meter sẽ là chi trong ngôn ngữ âm nhạc VN hiện tại ?
Mong bạn giải đáp dùm.

Thân kính.
Mme Ngô


Kính gửi Mme Ngô

Trước hết xin được cảm ơn những góp ý của bạn cho bài viết này.

Liên quan đến những thắc mắc của bạn cho cách dùng từ "nhịp" của bài viết, tôi xin có lời phúc đáp như sau:

Từ nhịp tôi dùng ở trên chính xác là cách tôi dịch cho từ bar hay measure. Việc dịch từ bar hay measure là nhịp thật ra không còn lạ và không ít người vẫn dùng cách dịch như vậy. Thậm chí có thể tiết lộ rằng thầy giáo của tôi khi trước cũng dạy tôi dùng từ nhịp để chỉ một "trường canh" như bạn gọi.

Tôi cũng xin lý giải đôi chút tại sao tôi lại chọn từ nhịp, chứ không phải "trường canh" hay "khuôn nhạc". Khi trước tập một bản nhạc, trong trường hợp không có đồng hồ đếm, thầy giáo tôi thường chỉ dẫn dùng cách dậm chân để phân định nhịp bản nhạc và trọng nốt để đánh cho đúng. Cách phân định nhịp 3/4, 2/4 và tìm trọng nốt như vậy đôi khi lại chính là cách đếm nhịp, và vô tình đã coi như nhịp là một đoạn của bản nhạc, mà ở đó nốt đầu tiên của mỗi "trường canh" là một lần dậm chân. Từ nhịp mà tôi dùng chính là bắt nguồn từ chỗ đó.

Tất nhiên, dịch là phản bội. Bản thân cách dùng từ nhịp của chúng ta ngay trong ngôn ngữ chính thống cũng còn mỗi người một kiểu.

Tuy vậy, tiếp thu ý kiến của bạn Mme Ngô, tôi xin phép chú thích rõ cách dùng từ của tôi trong bài viết. Đây cũng chỉ là quy ước tạm thời trong bài viết này mà thôi. Ngoài phạm vi bài viết này, các bạn sẽ dùng những từ khác để chỉ từ nhịp, tôi hoàn toàn đồng ý

CHÚ THÍCH CHO BÀI VIẾT: TRONG PHẠM VI BÀI VIẾT NÀY CỦA ICQSEABRIDGE, TỪ "NHỊP" ĐƯỢC HIỂU LÀ TƯƠNG ĐƯƠNG VỚI TỪ "BAR" TRONG TIẾNG ANH, HOẶC "MESURE" TRONG TIẾNG PHÁP, TỨC LÀ ĐƯỢC DÙNG ĐỂ CHỈ MỘT ĐOẠN CỦA BẢN NHẠC ĐƯỢC XÁC ĐỊNH BỞI 5 DÒNG KẺ NGANG VÀ 2 DÒNG KẺ THẲNG, TRONG KHUÔN KHỔ ĐOẠN ĐÓ TRƯỜNG ĐỘ CỦA CÁC NỐT ĐƯỢC XÁC ĐỊNH BẰNG 1 NỐT TRÒN HOẶC 2 NỐT TRẮNG HOẶC 4 NỐT ĐEN HOẶC 8 NỐT MÓC ĐƠN HOẶC 16 NỐT MÓC KÉP HOẶC 32 NỐT MÓC BA HOẶC 64 NỐT MÓC BỐN.

Tôi hy vọng bạn Mme Ngô và các bạn khác chấp thuận cách dùng từ như trên.

Trong trường hợp các bạn không đồng ý với cách dùng từ nhịp hoặc bất kỳ từ nào khác của tôi, rất mong các bạn gửi tin nhắn hoặc email cho tôi theo địa chỉ dưới đây. Tôi sẵn sàng tiếp thu các ý kiến của các bạn.

Trân trọng cảm ơn,

icqseabridge.

P/S: Email của tôi: seabridge198@gmail.com

icqseabridge
31-05-2007, 09:53
Chủ để 1 cho dàn nhạc: gồm 24 nhịp (từ nhịp 29 – 52) trên giọng d moll, do Corni và Viola đảm nhận việc solo giai điệu chính.

- Đoạn a: (9 nhịp từ nhịp 29 – 37): giai điệu được nhắc lại nguyên dạng ở cả hai loại nhạc cụ solo (corni và viola)

Đoạn nhạc cũng được kết với vòng hòa âm có ly điệu sang giọng bậc V/A dur

http://cache04.sfo1.imeem.com/g/a9eb4b77bee0fd8d241e29fc6430c345.jpg
Hình 6 (nhịp 30 – 36) – Chú ý nét giai điệu do viola và corni diễn tấu là sự lặp lại của chủ đề 1 do piano diễn tấu.

- Đoạn b: (15 nhịp từ 38 – 52): cũng gồm 2 câu:


Câu 1 (5 nhịp từ nhịp 38 – 42): giai điệu được nhắc lại nguyên dạng ở hai ô nhịp đầu tiên của đoạn b – chủ đề cho piano.


Piano lúc này mang tính chất phụ họa cho dàn nhạc bằng các hợp âm rải có chứa giai điệu ẩn.

http://cache04.sfo1.imeem.com/g/f20ecda502c6472cedf9e8cb7801b79c.jpg
Hình 6a: Âm hình tiết tấu của piano có chứa giai điệu ẩn


Ba ô nhịp bắc cầu (từ nhịp 43 – 45) vẫn được sử dụng như những nhịp nối dẫn sang câu 2.


Câu 2 (7 nhịp từ nhịp 46 - 52): nét giai điệu hoàn toàn biến đổi và do bộ dây đảm nhiệm trong đó viola vẫn giữ vai trò chính.

Phần nối: trong hình thức Sonate khuôn mẫu, phần nối thường có chức năng dẫn dắt, được rút ra từ nhân tố chủ đề chính và chuẩn bị cho điệu tính chủ đề 2 xuất hiện. Sự phát triển của phần này thường trải qua 3 giai đoạn:


- Giai đoạn 1: nằm trong ảnh hưởng của chủ đề chính, có thể nhắc lại một bộ phận của chủ đề chính, sự phát triển tương đối ổn định và không đột ngột.

- Giai đoạn 2: giai đoạn chuyển điệu, thoát khỏi ảnh hưởng của chủ đề chính, bắt đầu phá vỡ.

- Giai đoạn 3: Sự chuẩn bị cho chủ đề 2 chứa đựng âm trì tục trên nền át của điệu tính chủ đề 2.

Tuy nhiên, trong phần nối tiếp đến chủ đề 2 này, tác giả chỉ sử dụng hai giai đoạn phát triển, đó là: Giai đoạn 2 sử dụng chuyển điệu và Giai đoạn 3 chứa đựng âm nền át của điệu tính chính chủ đề 2. Mặc dù bỏ qua giai đoạn 1, chuyển tiếp ngay vào giai đoạn 2 nhưng âm nhạc ở đây không gây sự bất ngờ hay đột ngột mà tuân theo dòng chảy của cảm xúc.

- Giai đoạn 1: có thể chia thành 3 bước:


* Bước 1 gồm 10 nhịp (từ nhịp 53 – 62): có sử dụng ly điệu vào hạ át – g moll và dVII – c moll.


Đoạn nhạc kết thúc trọn với vòng hòa âm: K6/4 – D7 – T/d moll.

http://cache04.sfo1.imeem.com/g/4a7504249d7bfc5f6792e0bcc6905d11.jpg
Hình 7 (nhịp 58 – 62)


* Bước 2 gồm 7 nhịp (từ 63 – 69): được chuyển điệu vào các giọng F dur – d moll – C dur – A dur.

http://cache04.sfo1.imeem.com/g/86a2063da786abbb8ceef1b1ce5a9910.jpg
Hình 8 (nhịp 65 – 69)


* Bước 3 gồm 7 nhịp (từ nhịp 70 – 76): viết trên giọng A dur

http://cache04.sfo1.imeem.com/g/75ff52de5b506a1d2ea2e2ac703ffd7f.jpg
Hình 9 (nhịp 70 -76)

- Giai đoạn 2: được chia là 3 bước phát triển:


* Bước 1 gồm 4 nhịp (từ nhịp 77 – 80) dàn nhạc ngừng hẳn, piano hoàn toàn diễn tấu bằng các hợp âm rải trên giọng A dur.


* Bước 2 gồm 12 nhịp (từ nhịp 81 – 92) mang chất liệu chủ đề 1 và hoàn toàn do dàn nhạc diễn tấu

http://cache04.sfo1.imeem.com/g/474deee9eb536e2614975e94a8e4cf96.jpg
Hình 10 (nhịp 82 – 88) – Chú ý phần dàn nhạc diễn tấu trên chất liệu của chủ đề 1 với sự biến đổi trong khi bè piano ngừng hẳn


* Bước 3 gồm 15 nhịp (từ nhịp 93 – 106) có thể xem như phần trình thị của chủ đề 2 với sự xuất hiện chất liệu chủ đề mới, viết ở hình thức đoạn nhạc gồm 2 câu mang tính chất vũ khúc.


+ Câu 1 (gồm 7 nhịp từ nhịp 93 – 99) được chia thành 2 tiết nhạc (4+3). Tiết nhạc thứ hai là sự nhắc lại của tiết nhạc thứ nhất (có thay đổi ở piano). Âm nhạc giữa piano và dàn nhạc mang tính đối đáp và được kết ở vòng hòa âm D7-V/F dur.

http://cache04.sfo1.imeem.com/g/fd767e6aca3085f9a56856231bb89942.jpg
Hình 11 (nhịp 93-99)


+ Câu 2 (gồm 8 nhịp từ nhịp 100 – 107) là sự phát triển tiếp theo của ý nhạc trước và câu nhạc cũng được chia thành hai tiết nhạc (3+5) được kết ở vòng hòa âm D6/5-T/B dur.

http://cache04.sfo1.imeem.com/g/efb7c3d01e82eb391956d0cf81acb1eb.jpg
Hình 12 (nhịp 101 – 107)

chohu
31-05-2007, 10:46
Kính gửi Mme Ngô

Trước hết xin được cảm ơn những góp ý của bạn cho bài viết này.

Liên quan đến những thắc mắc của bạn cho cách dùng từ "nhịp" của bài viết, tôi xin có lời phúc đáp như sau:

Từ nhịp tôi dùng ở trên chính xác là cách tôi dịch cho từ bar hay measure. Việc dịch từ bar hay measure là nhịp thật ra không còn lạ và không ít người vẫn dùng cách dịch như vậy. Thậm chí có thể tiết lộ rằng thầy giáo của tôi khi trước cũng dạy tôi dùng từ nhịp để chỉ một "trường canh" như bạn gọi.

Tôi cũng xin lý giải đôi chút tại sao tôi lại chọn từ nhịp, chứ không phải "trường canh" hay "khuôn nhạc". Khi trước tập một bản nhạc, trong trường hợp không có đồng hồ đếm, thầy giáo tôi thường chỉ dẫn dùng cách dậm chân để phân định nhịp bản nhạc và trọng nốt để đánh cho đúng. Cách phân định nhịp 3/4, 2/4 và tìm trọng nốt như vậy đôi khi lại chính là cách đếm nhịp, và vô tình đã coi như nhịp là một đoạn của bản nhạc, mà ở đó nốt đầu tiên của mỗi "trường canh" là một lần dậm chân. Từ nhịp mà tôi dùng chính là bắt nguồn từ chỗ đó.

Tất nhiên, dịch là phản bội. Bản thân cách dùng từ nhịp của chúng ta ngay trong ngôn ngữ chính thống cũng còn mỗi người một kiểu.

Tuy vậy, tiếp thu ý kiến của bạn Mme Ngô, tôi xin phép chú thích rõ cách dùng từ của tôi trong bài viết. Đây cũng chỉ là quy ước tạm thời trong bài viết này mà thôi. Ngoài phạm vi bài viết này, các bạn sẽ dùng những từ khác để chỉ từ nhịp, tôi hoàn toàn đồng ý

CHÚ THÍCH CHO BÀI VIẾT: TRONG PHẠM VI BÀI VIẾT NÀY CỦA ICQSEABRIDGE, TỪ "NHỊP" ĐƯỢC HIỂU LÀ TƯƠNG ĐƯƠNG VỚI TỪ "BAR" TRONG TIẾNG ANH, HOẶC "MESURE" TRONG TIẾNG PHÁP, TỨC LÀ ĐƯỢC DÙNG ĐỂ CHỈ MỘT ĐOẠN CỦA BẢN NHẠC ĐƯỢC XÁC ĐỊNH BỞI 5 DÒNG KẺ NGANG VÀ 2 DÒNG KẺ THẲNG, TRONG KHUÔN KHỔ ĐOẠN ĐÓ TRƯỜNG ĐỘ CỦA CÁC NỐT ĐƯỢC XÁC ĐỊNH BẰNG 1 NỐT TRÒN HOẶC 2 NỐT TRẮNG HOẶC 4 NỐT ĐEN HOẶC 8 NỐT MÓC ĐƠN HOẶC 16 NỐT MÓC KÉP HOẶC 32 NỐT MÓC BA HOẶC 64 NỐT MÓC BỐN.

Tôi hy vọng bạn Mme Ngô và các bạn khác chấp thuận cách dùng từ như trên.

Trong trường hợp các bạn không đồng ý với cách dùng từ nhịp hoặc bất kỳ từ nào khác của tôi, rất mong các bạn gửi tin nhắn hoặc email cho tôi theo địa chỉ dưới đây. Tôi sẵn sàng tiếp thu các ý kiến của các bạn.

Trân trọng cảm ơn,

icqseabridge.

P/S: Email của tôi: seabridge198@gmail.com

Oái, "bar" nên dịch là "ô nhịp" thì có phải là hay hơn không nhỉ, trong sách dịch là "nhịp", thậm chí từ điển Lạc Việt cũng dịch là "nhịp" dễ gây nhầm lẫn khái niệm lắm.

"bar" hay "measure" có thứ nguyên là khoảng thời gian, sở dĩ người ta gọi những khoảng thời gian này là các "bar" là bởi vì chúng được ngăn cách nhau bằng các đường gạch dọc ("bar" có nghĩa đen phổ biến là "đường gạch" hoặc "thanh", "que")

Nếu cứ cố tình nhầm lẫn khái niệm hoặc tự ý quy ước khái niệm thì ngay với một người mù nhạc như iem cũng có thể viết được một "lý thuyết âm nhạc" mà chỉ iem mới hiểu được.

icqseabridge
31-05-2007, 10:46
Apomethe có biết cách gì để những hình của mình hiện lên được không? Lần trước chắc là Apomethe giúp nên mới có được hình đúng không? Apo chỉ giúp mình nhé.

Nếu bạn nào có biết các bước để post hình lên bài viết, chỉ giúp mình nhé! Thanks a brunch.

icqseabridge
31-05-2007, 11:00
Oái, "bar" nên dịch là "ô nhịp" thì có phải là hay hơn không nhỉ, trong sách dịch là "nhịp", thậm chí từ điển Lạc Việt cũng dịch là "nhịp" dễ gây nhầm lẫn khái niệm lắm.

"bar" hay "measure" có thứ nguyên là khoảng thời gian, sở dĩ người ta gọi những khoảng thời gian này là các "bar" là bởi vì chúng được ngăn cách nhau bằng các đường gạch dọc ("bar" có nghĩa đen phổ biến là "đường gạch" hoặc "thanh", "que")

Nếu cứ cố tình nhầm lẫn khái niệm hoặc tự ý quy ước khái niệm thì ngay với một người mù nhạc như iem cũng có thể viết được một "lý thuyết âm nhạc" mà chỉ iem mới hiểu được.

Hehe, dong chí chôhu (bắt chước em troixanhnangvang một tẹo) nói quá chí lí. Tóm lại ở đây dịch là ô nhịp/nhịp đều cũng có thể hiểu là bar hay measure. Mình cũng biết đặt ra quy ước trong khi đã có quy ước chuẩn rồi là dở, nhưng bây giờ viết lại hết các từ nhịp thành measure hay bar thì mệt lắm. Hơn nưa tiếng Việt mình có, mình khoái tiếng Việt mình hơn nên ...

Từ giờ sẽ thêm từ "ô" vào trước từ "nhịp" để cho viết cho chuẩn nhé.

Thanks chohu nhiều!

icqseabridge
31-05-2007, 15:30
Chủ đề 2: gồm 30 ô nhịp từ 107 đến 137

Hình thức hai đoạn đơn phát triển được viết ở giọng B dur. Tính chất trữ tình, duyên dáng, dịu dàng và trìu mến lúc đầu được phát triển một cách điềm tĩnh và khoáng đạt, nhưng sau đó tình cảm đã lôi cuốn tác giả, cảm hứng đã vượt tràn tưởng như không có giới hạn.

- Đoạn a: (gồm 8 ô nhịp từ ô nhịp 107 – 114) được viết ở hình thức một đoạn đơn chia làm 2 câu:

* Câu 1 (gồm 5 ô nhịp từ 107 – 111) hoàn toàn do piano diễn tấu. Nét giai điệu trữ tình, dàn trải do tay phải đảm trách. Bè đệm trên nền các hợp âm rải, nổi rõ bè bass là bước đi cromatique do tay trái đảm nhiệm.

http://cache04.sfo1.imeem.com/g/374bd5229f738a1446f0ea8a984b586d.jpg
Hình 13 (ô nhịp 107 – 111)


* Câu 2 (gồm 3 ô nhịp từ 112 – 114) là sự nhắc lại có thay đổi: với nét giai điệu được nhắc lại nguyên dạng 1 ô nhịp sau đó được phát triển như để chuẩn bị cho sự xuất hiện của phần b.

http://cache04.sfo1.imeem.com/g/0ee5e8f7d1817f03c9e8b47f473e6901.jpg
Hình 14 (nhịp 112 – 114)

Đoạn nhạc kết ở vòng hòa âm D7 – VI/g moll

http://cache04.sfo1.imeem.com/g/c9b1183008523a6581a0cce1845221dc.jpg
Hình 14a

- Đoạn b (gồm 23 ô nhịp từ 115 – 137) mang tính phát triển mạnh. Vẫn là ý tưởng chính nhưng được tác giả phát triển theo 2 giai đoạn:


* Giai đoạn 1 (gồm 10 ô nhịp từ 115 – 124) trung thành với ý tưởng ban đầu. Đó là sự điềm tĩnh, khoáng đạt nhưng vẫn mang tính trữ tình, dàn trải.


* Giai đoạn 2 (gồm 13 ô nhịp từ 125 – 137) được phát triển trên chất liệu chủ đề 2, so với Giai đoạn 1 tính chất âm nhạc bắt đầu thay đổi, đó là sự mạnh mẽ, kịch tính.


Đoạn nhạc dừng lại với vòng hòa âm: D7 – V/F dur.

http://cache04.sfo1.imeem.com/g/89bbf620cfcc1e714724211f34c9701c.jpg
Hình 15 (nhịp 135 – 137)

Kết phần trình bày: gồm 28 ô nhịp từ 138 – 165. Đây là sự tóm tắt khái quát lại những nhân tố của chủ đề 2.

Hòa âm kết phần trình bày là sự luân phiên của các công năng D7 – T/B dur (nhắc lại 2 lần) vừa mang tính khẳng định đồng thời cũng báo hiệu một sự kết thúc.

2. Phần phát triển:

Được bắt đầu bằng sự nhắc lại nguyên dạng câu 1 của chủ đề chính. Chậm chạp và liên tục như đang leo núi, sự căng thẳng lớn dần. Âm hưởng của piano ngày càng lớn, nền tảng của âm nhạc được mở rộng thêm. Ở đây tác giả đã đưa vào một thủ pháp cải tiến mới: Đoạn Cadenza mà trước kia thường được đưa vào cuối chương nay đã trở thành trung tâm của phần phát triển.

- Giai đoạn 1: là sự biến đổi, kết hợp của chất liệu chủ đề 1 với nhiều thủ pháp khác nhau và được chia làm 3 bước


+ Bước 1 (gồm 15 ô nhịp từ ô nhịp 166-180) là sự phát triển trên chất liệu chủ đề 1.

+ Bước 2 (gồm 13 ô nhịp từ ô nhịp 181 – 193) sử dụng thủ pháp xé lẻ chất liệu chủ đề. Âm hình tiết tấu ( http://cache04.sfo1.imeem.com/g/95b598019a08576c7fd6ccd1df1be348.jpg ) đã được biến đổi với nhiều dáng vẻ khác nhau mỗi khi xuất hiện.

+ Ô nhịp nối: Tác giả sử dụng 9 ô nhịp nối để dẫn vào bước 3.

+ Bước 3 (gồm 17 ô nhịp từ ô nhịp 203 – 219) Âm nhạc ở đây toát lên vẻ trữ tình, dàn trải, nhưng âm lượng được tăng dần, giai điệu là các chồng âm quãng 8 tạo sự khỏe khoắn, vẻ trữ tình biến mất như để báo hiệu cho sự phát triển tiếp theo.

- Giai đoạn 2 (gồm 15 ô nhịp từ ô nhịp 220 – 234) trong phần phát triển của hình thức sonate mang tính mẫu mực, thì đây là nơi diễn biến những quá trình căng thẳng nhất, đúng nghĩa của sự phát triển và thường kéo dài nhưng ở đây chỉ được gói gọn trong 15 ô nhịp (vì trung tâm của sự phát triển lại dành cho Cadenza), tuy vậy vẫn chuyển tải được một phần nào đó mức độ phát triển của mình.

- Giai đoạn 3 (gồm 68 ô nhịp từ 235 – 303) thông thường ở giai đoạn 3 của phần phát triển là sự chuẩn bị cho phần tái hiện. Nhưng ở đây là sự chuẩn bị một bước tiếp theo – đoạn Cadenza.

3. Đoạn Cadenza:

Cadenza thông thường chỉ là đoạn trổ ngón để phô trương tài nghệ của nghệ sỹ độc tấu nhưng đã được tác giả sử dụng với ý đồ thứ hai, đó là: trung tâm của sự phát triển. Với kỹ thuật diễn tấu điêu luyện, quy mô rộng lớn và chắc chắn đã tạo nên sự lớn mạnh kịch tính. Trong đó có sự quay trở về chủ đề 1 (do bộ gỗ diễn tấu) chủ đề 2 (do piano) diễn tấu có lúc làm ta quên đi đây là phần độc diễn của chỉ mình cây đàn piano.

Để phân tích đoạn Cadenza này, có lẽ sẽ đòi hỏi một vài viết ngang tầm bài này. Trong khuôn khổ phần phân tích cấu trúc của bản concerto, người viết cho rằng không nên sa đà vào những khía cạnh của đoạn Cadenza không phù hợp với tinh thần chung của bài viết. Vì vậy, xin hẹn sẽ đề cập kỹ hơn trong một bài viết sau.

4. Phần tái hiện: tái hiện rút gọn

Quá trình diễn biến âm nhạc của phần trình bày, có thể nói: chủ đề 2 đã được phát triển mạnh mẽ nhất (đoạn a – 8 ô nhịp; đoạn b – 23 ô nhịp; và xuất hiện cả ở kết phần phần trình bày).

Sự xuất hiện của cả 2 chủ đề 1 và 2 chỉ có ở Cadenza. Chính vì vậy, phần tái hiện được rút gọn với sự nhắc lại trọn vẹn chủ đề 1, hình tượng đẹp đẽ được lưu lại đó là sự chất phác, mộc mạc với một nỗi buồn dịu dàng.

Tuy nhiên, coda (17 ô nhịp) có xuất hiện chất liệu chủ đề 2 một cảm giác của sự đầy đủ, trọn vẹn.

Apomethe
31-05-2007, 15:40
Chủ đề 2: gồm 30 ô nhịp từ nhịp 107 đến 137

thế này thì lại càng không ổn, bác dùng mỗi chữ ô nhịp ở đoạn đầu rồi đoạn sau nhịp hết cả lũ.

icqseabridge
31-05-2007, 16:24
CHƯƠNG II:

Thông thường, chương II của thể loại Concerto là chương trữ tình và có cấu trúc 3 phần (hoặc 3 đoạn đơn aba; hoặc 3 đoạn phức ABA) hay là biến tấu. Chương II trong bản Concerto này cũng mang dáng dấp của hình thức 3 đoạn phức. Tuy nhiên, khó có thể đưa vào hình thức này bởi phần A không theo khuôn mẫu của một phần A trong hình thức cổ điển.

Như chúng ta đã biết, chương II – Intermezzo với ý nghĩa là khúc trung gian trong nhạc kịch có thể là đoạn nhạc nối giữa 2 phần hoặc là đoạn để cho ca sỹ nghỉ còn nhạc công chỉnh lại dây đàn và được diễn tấu tự do. Có lẽ cũng vì tác giả là nhạc sỹ trong thời gian cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX nên việc cách tân về hình thức là hoàn toàn có thể và hợp lý.

Chính vì vậy, trong chương này, chúng tôi sẽ phân thành từng phần theo chất liệu âm nhạc và kỹ thuật diễn tấu của nhạc cụ. Chương II do đó sẽ được chia làm 3 phần như sau:

1. Phần 1:

Chứa đựng chủ đề và một trường đoạn phát triển chất liệu chủ đề.

Chủ đề: gồm 31 ô nhịp (từ ô nhịp 382 – 413) có hình thức hai đoạn đơn phát triển, viết trên giọng d moll và kết ở điệu tính chính A dur (được ghi ở đầu chương). Chủ đề xuất hiện một cách chậm rãi, âm nhạc mang tính chất buồn sâu lắng và một chút không khí tang tóc.


- Đoạn a (gồm 16 ô nhịp từ ô nhịp 382 – 397) hình thức đoạn nhạc gồm 2 câu:


* Câu 1 (gồm 8 ô nhịp từ 382 – 389) là nhân tố chính của chủ đề do oboi đảm nhiệm và được chia là 2 tiết (4+4), tiết thứ hai là sự nhắc lại của tiết thứ nhất.

http://cache12.scl1.imeem.com/g/27f446c62ccefefc2f4514fbb844fa6b.jpg
Hình 1 (ô nhịp 382 – 387)


* Câu 2 (gồm 8 ô nhịp từ 390 – 397) là sự phát triển nhân tố chính cũng được chia là 2 tiết (4+4). Kết đoạn với vòng hòa âm: SII6 – K6/4 – D/d moll

http://cache12.scl1.imeem.com/g/d731cffbe4d28d659e601c7ab51402f8.jpg
Hình 2 (ô nhịp 395- 397)


- Đoạn b (gồm 15 ô nhịp từ 398 – 412) được viết ở hình thức đoạn nhạc không phân câu và kết trên giọng A dur – điệu tính chính của chương nhạc cũng là bậc V của giọng d moll (điệu tính của chủ đề).


- Ô nhịp nối: Sau ô nhịp nối do piano diễn tấu trên giọng fis moll để dẫn vào trường đoạn phát triển chủ đề.

Trường đoạn phát triển chất liệu chủ đề (gồm 88 ô nhịp từ ô nhịp 419 – 506) viết trên giọng Des dur.

Sau hai ô nhịp mở đầu, chủ đề chuyển từ dàn nhạc sang đàn piano và mỗi lần xuất hiện là một dần biến dạng.

Lần đầu xuất hiện trên giọng Des dur (8 ô nhịp)

Lần thứ hai xuất hiện trên giọng F dur (10 ô nhịp)

Sau đó là sự phát triển chất liệu chính của chủ đề do đàn piano diễn tấu.

Trong trường đoạn phát triển này, ta còn nhận thấy sự lu mờ về luật ô nhịp. Tuy được viết ở ô nhịp ¾ nhưng ở đây lại là sự kết hợp của các tiết tấu chùm 3 với chùm 6, chùm 6 với chùm 9… cho ta cảm giác trường đoạn này không còn được viết ở ô nhịp 3/4 nữa mà là sự liên kết của các loại ô nhịp 3/8, 6/8, 9/8 (ô nhịp phức).

2. Phần 2: gồm 64 ô nhịp (từ ô nhịp 507 – 571)

Như chúng tôi đã đề cập ở trên, chương II sẽ phân thành từng phần theo chất liệu âm nhạc và kỹ thuật diễn tấu của nhạc cụ. Chính vì vậy, ở đây, chúng tôi thấy phần này được hình thành và phát triển từ một cảm hứng bất chợt, rất mới mẻ của tác giả. Nó không xuất phát từ bất cứ một nhân tố nào có trước đó mà được xây dựng từ một chất liệu âm nhạc hoàn toàn mang tính độc lập.

Về mặt kỹ thuật diễn tấu: piano sử dụng kỹ thuật t’remolo xuyên suốt toàn bộ phần này với vai trò làm giai điệu. Bè trầm đi nốt chức năng có công năng rõ ràng sử dụng âm hình tiết tấu ( http://cache12.scl1.imeem.com/g/e08ecefbfcf0024772f8e5ca47d68fcc.jpg ) kết hợp với dàn nhạc giữ chức năng hoà âm với âm hình tiết tấu ( http://cache12.scl1.imeem.com/g/24c8b6923475ddcbd00055801029906c.jpg ) đã tạo nên tính vũ khúc rất rõ nét cho toàn bộ phần 2.

Không khí âm nhạc được thay đổi hoàn toàn. Sự buồn bã, tang tóc của phần 1 không còn nữa, thay vào đó: âm nhạc mang tính vũ khúc tạo ra sự trữ tình duyên dáng, nhẹ nhàng và uyển chuyển. Những suy nghĩ đã được hướng đến những tình cảm tích cực hơn mang lại một không gian thoải mái và thoáng đãng.

http://cache12.scl1.imeem.com/g/93d50e1ff5748fc99e6b8339ac4ebb32.jpg
Hình 3 (ô nhịp 519 – 525)

3. Phần 3: gồm 21 ô nhịp (từ 572 – 591) là sự tái hiện có rút gọn.

Chủ đề được viết trên điệu tính fis moll và kết trên giọng A dur.


- Đoạn a (gồm 15 ô nhịp từ ô nhịp 572 – 586) được tái hiện khá trọn vẹn.


- Đoạn b (gồm 6 ô nhịp từ ô nhịp 587 – 591) là chủ đề được tái hiện rút gọn lại.

http://cache12.scl1.imeem.com/g/edf36aafd77f6625f31d1d210923910a.jpg
Hình 4 (ô nhịp 567 – 568)


- Sau đó là 7 ô ô nhịp viết trên giọng d moll nối tiếp thẳng sang chương III. Đây cũng được coi là một đoạn Cadenza của piano bởi phong cách diễn tấu piano đặc sắc và tính chất thứ yếu của dàn nhạc (chỉ mang tính tô điểm đệm cho đoạn chạy piano).

http://cache12.scl1.imeem.com/g/9d7b701af1288a848fb81b7ccf98f2a7.jpg

http://cache12.scl1.imeem.com/g/a31c5d25fd0149688aca4fb936ea1114.jpg
Hình 5 - Bảy ô nhịp dẫn sang Chương III

icqseabridge
31-05-2007, 17:15
CHƯƠNG III - FINALE: Được viết ở hình thức Sonate

1. Phần trình bày:

Không khí âm nhạc của phần này có sự thay đổi rõ rệt so với chương I và chương II. Những hồi kèn kêu gọi của Trombe, những hồi chuông tạo nên cảm giác lo âu, hồi hộp như đứng trước một trận chiến đấu mới. Bước tiến nhanh, sôi nổi của ô nhịp điệu thể hiện ý chí kiên quyết, mạnh mẽ và bền bỉ là hình tượng chủ yếu trong phần này.

Ở đây ta thấy có sự xuất hiện của 2 chủ đề I và II sau đó chủ đề II được phát triển trở thành hai hình tượng âm nhạc nối tiếp nhau.

- Chủ đề I (gồm 36 ô nhịp từ ô nhịp 601 – 636)

Là sự trình bày hình tượng âm nhạc thứ nhất với hình thức ba đoạn đơn phát triển (a-b-a'). Trong đó, cả ba đoạn nhạc đều có hình thức đoạn nhạc không phân câu.


+ Đoạn a (gồm 10 ô nhịp) do piano diễn tấu ở âm vực cao cùng với sự hỗ trợ của dàn nhạc đã tạo nên một không khí căng thẳng, lo âu, hồi hộp.

http://cache12.scl1.imeem.com/g/4f820c89ab8ba256ceefc01ed83dcd16.jpg
Hình 1 (ô nhịp 601 – 604)


+ Đoạn b (gồm 14 ô nhịp) được phát triển trên âm hình tiết tấu chùm 3 của đoạn a, mang tính chất như một đoạn nối, không ổn định về điệu tính, bắc cầu sang phần tái hiện.

http://cache12.scl1.imeem.com/g/e316bc089d938462473cdda0788f3950.jpg
Hình 2 (ô nhịp 609 – 613)


+ Đoạn a’ (gồm 12 ô nhịp) được tái hiện mở rộng hơn so với lần đầu.


+ Đoạn nối: tác giả sử dụng 33 ô nhịp nối để dẫn sang đoạn B. Phần nối được chia làm 2 giai đoạn.


* Giai đoạn 1 (gồm 15 ô nhịp (từ ô nhịp 637 – 651) thoát khỏi ảnh hưởng của giai điệu chính, âm nhạc mang tính chất nặng nề.

http://cache12.scl1.imeem.com/g/6f0a85cd2f266a90a7e5bb40a86190bc.jpg
Hình 3 (ô nhịp 637 – 641)


* Ba ô nhịp nối trên chất liệu chủ đề chính để sang giai đoạn 2


* Giai đoạn 2 (gồm 15 ô nhịp từ ô nhịp 655 – 669) chất liệu chính lại xuất hiện. Âm nhạc đã được giảm bớt sự nặng nề nhưng vẫn tạo ra độ căng thẳng và bất ổn.

- Chủ đề 2 (gồm 53 ô nhịp từ ô nhịp 670 – 722)

Đó là sự xuất hiện nối tiếp của 2 hình tượng âm nhạc thứ hai và thứ ba (như đã giới thiệu ở trên). Những hồi chuông đem đến cảm giác lo âu hồi hộp đột nhiên gia nhập vào vòng chuyển động âm nhạc rồi biến đổi ngay thành giai điệu du dương trữ tình.


+ Hình tượng âm nhạc thứ hai (gồm 32 ô nhịp từ ô nhịp 670 – 701) những hồi chuông nối tiếp nhau liên tục, được đẩy dần lên cao tạo nên một không gian u ám bao trùm lên toàn đoạn nhạc.

http://cache12.scl1.imeem.com/g/bcf07a98fcf0af104dbfea9584d321a6.jpg
Hình 4 (ô nhịp 670 – 673)


+ Hình tượng âm nhạc thứ ba (gồm 21 ô nhịp từ ô nhịp 702 – 722) được trình tấu trong 4 ô nhịp, 17 ô nhịp tiếp theo được phát triển từ chất liệu của giai điệu chính. Tính chất âm nhạc hoàn toàn thay đổi so với hình tượng âm nhạc thứ hai. Ở đây không còn thấy sự lo âu hồi hộp nưa, thay vào đó là sự du dương trữ tình mang lại cảm giác tràn đầy hạnh phúc và hướng tới tương lai.

http://cache12.scl1.imeem.com/g/fd22ee842b3c18fdcec13e5cb5cb5e7f.jpg
Hình 5 (ô nhịp 701 – 704)


Tiếp đó xuất hiện một đoạn nhạc nhỏ (9 ô nhịp từ ô nhịp 723 – 731) mang tính hành khúc và hoàn toàn độc lập do được sử dụng một chất liệu âm nhạc mới không mang tính phụ thuộc.

http://cache12.scl1.imeem.com/g/2278d65568bb17d5c7d2bdb2658a3a2d.jpg
Hình 6 (ô nhịp 727 – 730)

Kết phần trình bày gồm 15 ô nhịp.

2. Phần phát triển:

Như để tạo sự thống nhất mang tính tổng kết và khái quát chất liệu cho bản nhạc, trong phần này ta thấy có sự trở lại của chủ đề I và II của chương I.

Phần phát triển mở đầu bằng một đoạn có tính chất Scherzo vui tươi, nhí nhảnh (19 ô nhịp). Ta đã từng gặp hình thức này trong Chương I của Concerto số 2. Ngay sau đoạn nhạc có tính chất Scherzo này là 30 ô nhịp được phát triển trên chất liệu của chủ đề II. Chủ đề I (9 ô nhịp) nhắc lại có biến đổi, do viola và violoncello đảm nhiệm. Chủ đề II (13 ô nhịp) cũng có sự thay đổi, do piano diễn tấu. Sau đó là 20 ô nhịp mang tính chất như một đoạn nối dẫn sang phần tái hiện.

3. Phần tái hiện: là sự tái hiện nhưng vẫn tiềm ẩn sự phát triển. Đây có thể coi là phần đệm để chuyển sang phần Coda hoành tráng và sôi nổi, là điểm nhấn của bản concerto. Chính vì ý nghĩa là phần đệm, do vậy sự phát triển của ý nhạc ở đây không thực sự rõ ràng và chủ yếu bám sát vào Chủ đề I của chương III, tuy nhiên, giai đoạn này chủ đề I có được kết thúc trọn vẹn hơn, màu sắc hơn do việc sử dụng bộ đồng, bộ gõ mạnh và có ý kết trọn vẹn hơn. Phần tái hiện và phần coda sẽ được phân tích kỹ hơn ở phần sau bài viết, đề cập đến cách phối khí và hòa thanh tuyệt diệu của tác giả.

4. Coda: Thực sự hoành tráng với sự tăng dần âm lượng của các nhạc cụ trong dàn nhạc. Trong đó có sự xuất hiện của chủ đề kết do bộ dây diễn tấu mang tính chất huy hoàng, hạnh phúc.

http://cache12.scl1.imeem.com/g/8a838973c2caf3c7605aa22f626befb1.jpg
Hình 7 (1059 – 1065)

Sau một loạt các diễn biến nội tâm phức tạp: sự lo âu, hồi hộp với hạnh phúc, sự bi quan – lạc quan… nhưng cuối cùng với sự chiến đấu bền bỉ, ý chí kiên quyết, sự lạc quan tin tưởng đã chiến thắng và cũng thật phù hợp với chuyển giọng từ d moll sang D dur.

TÓM LẠI: Để có cái nhìn tổng quát về cấu trúc của bản Concerto, có thể tóm tắt vài dòng như sau:

Nhạc sỹ đã có những nét cách tân khá mới mẻ, mang tính sáng tạo cho cấu trúc của tác phẩm. Điều này thật ra lại rất dẽ chấp nhận, ngay ở thời của Rachmaninov. Phải chăng đó là do ông là nhạc sỹ trong thời gian cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, và cũng là đại diện cuối cùng cho trường phái âm nhạc lãng mạn Nga nên điều đó là được mặc nhiên coi là hợp lý. Tuy nhiên, nói gì thì nói, những cách tân của Rachmaninov thực sự đem lại sức sống mãnh liệt của bản concerto, tạo tiền đề để nhạc sỹ thể hiện nhiều khả năng hơn, về kỹ thuật, về hòa thanh, và về ý tưởng truyền tài.

Ngay ở chương I và III, chúng ta đã thấy so với hình thức khuôn mẫu có những điểm mới mẻ sau:

- Phần trình bày kép thông thường: chủ đề xuất hiện lần đầu tiên là dành cho dàn nhạc, sau đó là nhạc cụ độc tấu. Nhưng ở bản Concerto này chủ đề chính lại được dành cho nhạc cụ độc tấu trước, sau đó mới đến dàn nhạc.

- Cadenza thường chỉ được sử dụng với một ý đồ, nhưng ở đây Cadenza đã được tác giả dùng với ý đồ thứ hai – trở thành trung tâm của sự phát triển.

- Chủ đề hai chương III là sự hình thành và phát triển nối tiếp của hai hình tượng âm nhạc.

- Còn chương II lại không thể đưa vào một hình thức khuôn mẫu nào cả mà nó chỉ mang dáng dấp của hình thức ba đoạn phức cổ điển. Vì vậy chúng tôi tạm chia chúng thành những phần khác nhau dựa trên chất liệu âm nhạc, kỹ thuật diễn tấu của nhạc cụ (như đã phân tích cụ thể trong các chương).

Trên đây icqseabridge đã cố gắng để phân tích sâu một chút về cấu trúc của bản Rach 3. Phần sau của bài viết sẽ là một số nhận định về đặc điểm âm nhạc, cách xây dựng chủ đề, thủ pháp hòa thanh, thủ pháp phối khí và kỹ thuật biểu diễn cũng như việc khai thác tính năng của cây đàn piano của tác giả.

banuvo
06-06-2007, 18:32
Cám ơn Icqseabridge đã viết 1 bài rất hay và công phu. Cho mình thắc mắc 1 điểm nhỏ.
Trong bài viết thường đề cập đến "Vòng hòa âm" nằm ở những nhịp cuối của đoạn. Theo những gì mình tìm hiểu, thì trong hòa âm, người ta thường dùng từ VÒNG ( circle) hòa âm cho 3 loại vòng: vòng quãng 5, quãng 4 và quãng 7. Theo mình thì đó là cách chuyển gián tiếp về Dmoll, hoặc là cách chuyển bắc cầu về gốc.

Phần trình bày kép thông thường: chủ đề xuất hiện lần đầu tiên là dành cho dàn nhạc, sau đó là nhạc cụ độc tấu. Nhưng ở bản Concerto này chủ đề chính lại được dành cho nhạc cụ độc tấu trước, sau đó mới đến dàn nhạc.
Điều này theo banuvo chưa hẳn là cái mới mà Rach đã sáng tạo ra. Vì trước đó Mendelssohn đã làm điều này trong bản Violin concerto với việc violin thể hiện chủ đề chính ngay khi bắt đầu, rồi sau đó là đến dàn nhạc nhắc lại chủ đề. Cái mới của Rach là nằm ở chương 2 concerto 2. Ông phân cho dàn nhạc diễn tấu chính tác phẩm. Nhạc cụ đơn chỉ đóng vai trò khiêm tốn. Điều mà trước ông, chưa ai làm.

Mme Ngô:
Mọi thứ cũng thay đổi theo thời gian Mme Ngô ơi! Ngày nay còn rất ít người sử dụng từ Trường Canh. Vì từ này Hán Việt quá! Sau này người ta đổi thành ô nhịp. Hồi em đi dạy, đều phải sử dụng cả hai từ cũ và mới. Có nhiều cái khác lắm nhé! Chẳng hạn, ngày xưa của Mme Ngô thì dùng âm giai trưởng, âm giai thứ. Ngày nay thì âm thức, điệu thức. Ngày xưa xây dựng điệu tính của âm giai, người ta hay dùng tam, tứ liên âm thượng hạ tây đông. Ngày nay để cho gọn nhẹ người ta bê nguyện một công thức toán học dài ngoằng .. Trong một cuốn sách nhạc rất nổi tiếng trong Nam, banuvo đã từng xanh mặt khi thấy tác giả ghi chương I sym3 của Beethoven dài 800 nhịp. Mãi sau hỏi mãi mới rõ.

Apomethe
06-06-2007, 18:46
Nói chung thuật ngữ có nhiều cách dùng khác nhau. Riêng từ nhịp mà dùng như vậy thì là sai, sách vở dùng có nổi tiếng thì vẫn có thể sai như thường.

Apomethe
06-06-2007, 18:48
Concerto Hoàng Hà (http://www.nhaccodien.info/forum/showpost.php?p=4966&postcount=84)của Trung Quốc cũng bị ảnh hưởng bởi Rachmaninov, cụ thể là bản Concerto số hai này.

icqseabridge
08-06-2007, 13:33
Cám ơn Icqseabridge đã viết 1 bài rất hay và công phu. Cho mình thắc mắc 1 điểm nhỏ.
Trong bài viết thường đề cập đến "Vòng hòa âm" nằm ở những nhịp cuối của đoạn. Theo những gì mình tìm hiểu, thì trong hòa âm, người ta thường dùng từ VÒNG ( circle) hòa âm cho 3 loại vòng: vòng quãng 5, quãng 4 và quãng 7. Theo mình thì đó là cách chuyển gián tiếp về Dmoll, hoặc là cách chuyển bắc cầu về gốc.

Điều này theo banuvo chưa hẳn là cái mới mà Rach đã sáng tạo ra. Vì trước đó Mendelssohn đã làm điều này trong bản Violin concerto với việc violin thể hiện chủ đề chính ngay khi bắt đầu, rồi sau đó là đến dàn nhạc nhắc lại chủ đề. Cái mới của Rach là nằm ở chương 2 concerto 2. Ông phân cho dàn nhạc diễn tấu chính tác phẩm. Nhạc cụ đơn chỉ đóng vai trò khiêm tốn. Điều mà trước ông, chưa ai làm.

Mme Ngô:
Mọi thứ cũng thay đổi theo thời gian Mme Ngô ơi! Ngày nay còn rất ít người sử dụng từ Trường Canh. Vì từ này Hán Việt quá! Sau này người ta đổi thành ô nhịp. Hồi em đi dạy, đều phải sử dụng cả hai từ cũ và mới. Có nhiều cái khác lắm nhé! Chẳng hạn, ngày xưa của Mme Ngô thì dùng âm giai trưởng, âm giai thứ. Ngày nay thì âm thức, điệu thức. Ngày xưa xây dựng điệu tính của âm giai, người ta hay dùng tam, tứ liên âm thượng hạ tây đông. Ngày nay để cho gọn nhẹ người ta bê nguyện một công thức toán học dài ngoằng .. Trong một cuốn sách nhạc rất nổi tiếng trong Nam, banuvo đã từng xanh mặt khi thấy tác giả ghi chương I sym3 của Beethoven dài 800 nhịp. Mãi sau hỏi mãi mới rõ.

Cảm ơn banuvo rất nhiều về những ý kiến đóng góp rất sâu sắc và đi thẳng vào bản chất của vấn đề.

Riêng về vấn đề sự sáng tạo của Rachmaninov khi để piano diễn tấu giai điệu chủ đề chính ngay từ đầu chứ không phải là dàn nhạc, mình hoàn toàn đồng ý khi banuvo phân tích như vậy. Dùng từ "sáng tạo" là không hợp, mà chỉ nên dùng "điểm nổi bật" thôi, hơn nữa ở đây cách mở ý và diễn đạt chủ đề 1 của Chương 1 có vẻ như Rachmaninov đã "sao chép" của bản Mendelssohn Violin Concerto. Là một fan của Rach 3 nên mình thấy hơi buồn một tẹo.

Mình cũng đề nghị các bạn nào có hiểu biết về âm nhạc có thể kiến giải sâu hơn về những vấn đề icqseabridge đưa ra. Nhiều vấn đề trong đó (mà icqseabridge đã ghi chép lại từ một buổi nói chuyện với một người-bạn-lớn về chủ đề Rach 3) thực sự icqseabridge cũng không hiểu cặn kẽ. Hơn nữa, đây là phần phân tích cấu trúc tác phẩm, nên có rất nhiều vấn đề quá sức với một người không chuyên học nhạc như icqseabridge.

icqseabridge có biết banuvo qua những buổi tường thuật offline của Classicalvietnam.info trong SG (qua lời kể của martenzi): có phải banuvo đã học piano và chỉ huy rồi không? Dù sao đi nữa, những ý kiến đóng góp của banuvo là rất quý báu và đáng học tập vì đó là những kiến thức âm nhạc thực sự.

Phần sau của bài viết về Rach 3 icqseabridge chưa kịp post vì đi công tác xa quá. Chắc phải vài hôm nữa mới về HN để viết tiếp. Rất mong mọi người thông cảm...

chohu
08-06-2007, 14:39
Riêng về vấn đề sự sáng tạo của Rachmaninov khi để piano diễn tấu giai điệu chủ đề chính ngay từ đầu chứ không phải là dàn nhạc, mình hoàn toàn đồng ý khi banuvo phân tích như vậy. Dùng từ "sáng tạo" là không hợp, mà chỉ nên dùng "điểm nổi bật" thôi, hơn nữa ở đây cách mở ý và diễn đạt chủ đề 1 của Chương 1 có vẻ như Rachmaninov đã "sao chép" của bản Mendelssohn Violin Concerto. Là một fan của Rach 3 nên mình thấy hơi buồn một tẹo.


Ặc ặc, bác này chả có chính kiến gì cả. Kể từ sau thời Mendelssohn thì việc nhạc cụ độc tấu diễn đạt trước chủ đề một cũng là khá bình thường, ngay từ năm 1868, Piano Concerto No.2 của Saint-Saens cũng đã có đặc điểm này. Rồi thì Violin Concerto của Glazunov (viết năm 1904) và Violin Concerto No.1 của Bartok (viết quãng 1908-1909) cũng đều như thế (Rach3 đến 1909 mới hoàn thành)... Cho nên, người ta cũng chả xét chuyện sáng tạo hay không sáng tạo theo kiểu đó nữa, mà người ta thấy ở Rach3 sự sáng tạo theo khía cạnh khác, chả cần phải bắt chước ai cả. Bác mang tiếng là fan của Rach mà thấy người khác nói sửa một tí đã vội quay lại chê Rach là không sáng tạo, rồi lại còn vu cho Rach là "sao chép" của Mendelssohn nữa chứ.

icqseabridge
08-06-2007, 15:52
Ặc ặc, bác này chả có chính kiến gì cả. Kể từ sau thời Mendelssohn thì việc nhạc cụ độc tấu diễn đạt trước chủ đề một cũng là khá bình thường, ngay từ năm 1868, Piano Concerto No.2 của Saint-Saens cũng đã có đặc điểm này. Rồi thì Violin Concerto của Glazunov (viết năm 1904) và Violin Concerto No.1 của Bartok (viết quãng 1908-1909) cũng đều như thế (Rach3 đến 1909 mới hoàn thành)... Cho nên, người ta cũng chả xét chuyện sáng tạo hay không sáng tạo theo kiểu đó nữa, mà người ta thấy ở Rach3 sự sáng tạo theo khía cạnh khác, chả cần phải bắt chước ai cả. Bác mang tiếng là fan của Rach mà thấy người khác nói sửa một tí đã vội quay lại chê Rach là không sáng tạo, rồi lại còn vu cho Rach là "sao chép" của Mendelssohn nữa chứ.

Ấy ấy, chôhu lại nâng quan điểm quá rồi! :P

Thừa nhận sai sót của mình trong việc đánh giá người khác là rất khó. Huống chi là thừa nhận người khác sửa mình. Tớ thuộc loại kiến thức nông cạn, nhất là không có đủ thời gian, điều kiện để biết tất cả những bản nhạc mà chôhu liệt kê ở trên. Do vậy, cái nhìn của tớ nói trắng phớ ra là phiến diện. Nhưng ít nhất tớ cũng thấy cái vứn đề mà banuvo đề cập là đúng. Còn cái sự buồn của tớ ấy mà, đó là vì tớ cảm thấy nhận định của mình không thực sự đúng và thừa nhận đã có sự sai sót trong vấn đề này.:-S

Chính kiến của mỗi người một khác. Tớ chỉ tin có một chính kiến: cái gì tốt và đúng thì tớ theo. :> Có thể đối với người khác, việc luôn tin mọi việc mình làm là đúng là thể hiện người có chính kiến. Cái đó chỉ đúng với những người như chôhu, nghe nhiều, biết nhiều. Còn tớ, úi chao ơi, còn lâu mới đạt được trình độ như vậy, nên xuôi theo người khác ở NHỮNG KHÍA CẠNH mình chưa đúng theo tớ là tốt hơn việc cố gắng bảo vệ những cái sai của mình.;)

Nhưng cũng không thể không cám ơn đồng chí chôhu đã "dạy dỗ" tớ khoản chính kiến. Cảm ơn luôn cái list những bản nhạc tớ chưa nghe và nên nghe. He he he. Nhưng mà giọng điệu chôhu nghe... đanh đá khiếp thật. :D

banuvo
16-06-2007, 19:19
Cám ơn Icqseabridge đã hỏi thăm, nhưng mình kiến thức tồi lắm! không có gì đặc biệt đâu! Mình cũng sưu tra lại các sách dạy nhạc từ thời xa thât xa, xưa thật xưa thì thấy từ "Tiết nhịp" xuất hiện nhiều hơn từ trường canh . Từ này được ghi khái niệm là 1 tác phẩm thường được chia làm nhiều phần bằng nhau, và mỗi phần được đánh dấu bởi một phách mạnh và kết thúc khi bắt đầu phách mạnh tiếp theo. Có lẽ theo thời gian người ta bỏ đi từ đầu, nên chỉ còn dùng từ NHỊP. Không sao cả! Miễn là chúng ta tìm được tiếng nói chung là vui rồi, điều này tốt hơn nhiều việc cãi nhau.

Mình rất mong đọc được những bài viết tiếp theo của bạn, Icqseabridge!

banuvo
16-06-2007, 19:58
Chohu: bản violin concerto no.1 của Bartok được xem như một bản concerto khuyết chương 1. Chương 1 của nó tương tự như chương 2 của các bản concerto khác. Tính chất của nó mang tính trần thuật, tự sự tương đương với chương andante ( chương giữa) của một bản concerto truyền thống. Ngoại trừ việc khuyết chương 1, phần còn lại hoàn toàn bình thường. nên theo banuvo không nên so sánh nó với chương 1 của các bản concerto còn lại.

chauduyphanvu
02-12-2007, 04:20
Đây là cả 4 Piano Concerto của Rachmaninov được chơi bởi Vladimir Ashkenazy và dàn nhạc giao hưởng London: (Lưu ý: bạn phải có tài khoản tại trang rhapsody.com thì mới nghe được, đăng ký rất dễ, miễn phí)
http://www.rhapsody.com/goto?rcid=alb.14252329

Bạn nào gặp khó khăn trong việc đăng ký tài khoản thì cứ nói, mình sẽ đăng ký giúp!

TheScarOfTime
25-12-2007, 16:38
Hồi trước tớ suốt ngày nghe Concerto số 2, về sau nghe hết cả 4 Concerto, cái số 3 nó dài quá, hòa thanh phức tạp, giai điệu thì khó nhớ và cảm giác cũng ko để nhiều ấn tượng. Có mỗi cái số 2 với số 4 kết nhất, nhất cái số 4 thấy ít nhiều người biết, mình nghe vẫn thấy hay.

chauduyphanvu
30-12-2007, 21:22
Đây là các giao hưởng,các tác phẩm cho dàn nhạc và 4 Piano Concerto của Rachmaninov, được thu âm bởi Naxos.Link này là Link của Rhapsody.com.Ai nghe được thì nghe, còn nghe không được thì dùng HideIP để đổi IP đi!



http://image.listen.com/img/170x170/8/2/1/7/497128_170x170.jpg (http://www.rhapsody.com/goto?rcid=alb.190576)

The Complete Symphonies and (http://www.rhapsody.com/goto?rcid=alb.190576)
Piano Concertos (http://www.rhapsody.com/goto?rcid=alb.190576)

Debussy
14-02-2008, 11:01
Cho em hỏi link down miễn phí đầy đủ bản symphony no 2 của Rachmaninoff... em tìm mãi mà hôk có.... (_ _")

Wal
14-02-2008, 11:16
Cho em hỏi link down miễn phí đầy đủ bản symphony no 2 của Rachmaninoff... em tìm mãi mà hôk có.... (_ _")

Nó đây:

Adagio.mp3 (http://www.paul-barnard.com/music%20downloads/Rachmaninov/Symphony%20No2/Adagio.mp3)
Allegro moltomp3 (http://www.paul-barnard.com/music%20downloads/Rachmaninov/Symphony%20No2/Allegro%20moltomp3)
Allegro vivace.mp3 (http://www.paul-barnard.com/music%20downloads/Rachmaninov/Symphony%20No2/Allegro%20vivace.mp3)
Largo-Allegro moderato.mp3 (http://www.paul-barnard.com/music%20downloads/Rachmaninov/Symphony%20No2/Largo-Allegro%20moderato.mp3) Tải về rồi xem thử nó có thêm thông tin nào không nhé, tớ không biết thêm thông tin nào về nó đâu!

Rachmaninoff
20-02-2008, 19:57
Chào mọi người ! Mình là thành viên mới của diễn đàn. Mình là cũng là một người say mê âm nhạc của Rachmaninov. Cám ơn thành viên icqseabridge vì những bài viết rất giá trị. Bạn có thể post tiếp loạt bài nói về các preludes của Rachmaninov ko ?

icqseabridge
22-02-2008, 17:08
Chào mọi người ! Mình là thành viên mới của diễn đàn. Mình là cũng là một người say mê âm nhạc của Rachmaninov. Cám ơn thành viên icqseabridge vì những bài viết rất giá trị. Bạn có thể post tiếp loạt bài nói về các preludes của Rachmaninov ko ?

Xin lỗi Rachmaninoff (nghe thật hay) và các bạn trong diễn đàn vì chưa thể post tiếp bài lên chủ đề này được. Lý do chuối lắm: mình bận quá :-S. Do vậy, chắc phải đến giữa tháng 3 may ra mới có thể tập trung lại mà viết tiếp. Mình đang hoàn thiện nốt phần phân tích về nghệ thuật của bản Rach 3. Riêng phần Preludes thì có lẽ phải sau 2 tháng nữa mới hoàn thiện được một bài viết về 6 preludes của Rachmaninoff. Toàn bộ 24 prelude có lẽ phải cuối năm mình mới có thể post lên được. Rất mong các bạn thông cảm. Hic hic :((

Mr.Tom
15-06-2008, 13:55
Mình tuy không có tư liệu nhưng sau khi tham khảo 1 số Prelude Rach có thể nói qua như sau: :D
- Prelude "Tiếng chuông" Op.3 No.2 là chủ đề cơ bản trong các Prelude của Rach.
http://clip.vn/watch/Gilels-plays-Rachmaninov-Op-3-No-2-In-C-Sharp-Minor/3iQ,vn
Phần thể hiện của Emil Gilels ...
- Prelude Op.23 No.5 mang tính chất hành khúc, trong đó nổi lên tính chất của âm nhạc Rach.
http://clip.vn/watch/Rachmaninoff-Prelude-Op23-No5-Kissin/RAd,vn
Đây là phần thể hiện của Evgeny Kissin...
Đặc điểm nói chung của Prelude Rach là rất nhiều hợp âm. Theo mình đây là 2 tác phẩm nổi tiếng và đậm tính chất cương nghị của Rachmaninov. Ngoài ra gần đây mình còn tham khảo được Prelude Op.32 No.12, hơi khác đôi chút so với các Prelude còn lại.
http://clip.vn/watch/Richter-plays-Rachmaninoff-Prelude-in-G-minor-Op-32-no-12/YAz,vn
Phần thể hiện của Sviatoslav Richter...

icqseabridge
28-07-2008, 21:23
THỦ PHÁP XÂY DỰNG CHỦ ĐỀ

Điểm nổi bật trong cách xây dựng chủ đề của tác giả là đều được phát triển từ một chất liệu âm nhạc mang tính dân gian Nga vô cùng dung dị, dàn trải như con người và thiên nhiên nước Nga.

1. Chương I:

Như chúng ta đã biết, trong hình thức Sonata cổ điển, chủ đề I và II thương mang tính tương phản thể hiện ở nhiều khía cạnh như: chất liệu âm nhạc, tính chất âm nhạc, hình tượng, điệu tính. Tuy nhiên, trong chương này ta nhận thấy cả hai chủ đề không có sự tương phản cả về tính chất cũng như hình tượng chủ đề. Chúng đều được xây dựng từ một chất liệu âm nhạc với bước tiến hành có hình làn sóng nhỏ mang tính chất trữ tình, duyên dáng.

http://farm4.static.flickr.com/3253/2710477330_7e7dec97bc.jpg?v=0
Hình 1: Chủ đề I (3-4)

http://farm4.static.flickr.com/3177/2710477596_a159eefe61.jpg?v=0
Hình 2: Chủ đề II (107-108)

Trong hình thức khuôn mẫu, mối quan hệ điệu tính giữa hai chủ đề thường có quy luật
- Nếu từ giọng trưởng: Chủ đề I là giọng trưởng thì chủ đề II là át
- Nếu từ giọng thứ: Chủ đề I là giọng thứ thì chủ đề II là DT III hoặc D-d

Trong đó
+ Chủ đề I: kết hoàn toàn ở điệu tính chính hoặc kết nửa ở điệu tính chính
+ Chủ đề II: kết hoàn toàn ở điệu tính chính của mình

Về cấu trúc: Chủ đề II thường có khuôn khổ lớn hơn chủ đề I

Tuy nhiên ở đây ta nhận thấy:
- Về điệu tính: chủ đề I viết ở giọng d moll. Chủ đề II có sự cách tân khá mới mẻ khi được viết trên giọng B dur – Bậc VI của d moll. Cả hai chủ đề đều sử dụng những vòng hòa âm kết để khẳng định điệu tính hay kết thúc một ý nhạc (câu-đoạn)
- Về cấu trúc: Hai chủ đề đều được viết ở hình thức hai đoạn đơn phát triển.

2. Chương II:

Chỉ có một chủ đề, được viết ở hình thức hai đoạn đơn phát triển. Về điệu tính: đoạn a viết ở giọng d moll (mặc dù điệu tính được ghi trong tổng phổ là A dur) và kết hoàn toàn trên giọng A dur.

Chủ đề này cũng được xây dựng từ một chất liệu âm nhạc có hình làn sóng ở ô nhịp độ chậm (Adagio) mang lại cho ta cảm giác buồn sâu lắng và một chút không khí tang tóc.

Nét giai điệu chính do Oboe solo diễn tấu ở âm khu giữa, âm khu đẹp nhất, hay nhất của cây kèn này.

http://farm4.static.flickr.com/3259/2710477518_9ea1be7da4.jpg?v=0
Hình 3 (382-386)

3. Chương III: Là sự trình bày của 3 chủ đề: chủ đề thứ nhất, chủ đề thứ hai và chủ đề kết. Mỗi chủ đề là một hình tượng âm nhạc khác nhau. Trong đó chủ đề hai là sự phát triển thành hai hình tượng âm nhạc mang tính tương phản nhưng có liên hệ một cách chặt chẽ với nhau.

Chủ đề thứ nhất: do piano diễn tấu, mang một không khí căng thẳng như dấu hiệu báo trước một trận chiến đấu mới.

Nét giai điệu được diễn tấu ở âm vực cao với những bước nhảy quãng 4 có âm hình tiết tấu (http://farm4.static.flickr.com/3129/2709665467_37f56ac8df.jpg?v=0) tạo sự phát triển không ngừng.

Bè đệm lại là sự kết hợp của các chồng âm hai nốt hoặc ba nốt tạo sự dày dặn khỏe khoắn, củng cố cho giai điệu.

http://farm4.static.flickr.com/3213/2709665563_0052562a4e.jpg?v=0
Hình 4 (601-604)

Chủ đề thứ hai: Như đã giới thiệu ở trên, chủ đề thứ hai chứa đựng sự phát triển của hai hình tượng âm nhạc

• Hình tượng thứ nhất:

Được mở đầu bằng những hồi chuông tạo nên cảm giác lo âu hồi hộp trước trận chiến.

Giai điệu điệp âm là những chồng âm 4 nốt bắt đầu với âm hình tiết tấu (http://farm3.static.flickr.com/2386/2710477656_5c8cc335ee.jpg?v=0) như thể báo trước trận chiến đã bắt đầu. Sau đó âm hình tiết tấu được biến đổi thành tiết tấu đảo phách (http://farm4.static.flickr.com/3229/2709665903_030402e9b0.jpg?v=0) tạo nên cảm giác hồi hộp, bất an trước trận chiến

Bè đệm là những bước nhảy đi xuống một quãng 5 có tiết tấu đảo phách cũng tạo sự lo lắng, bất ổn.

http://farm4.static.flickr.com/3182/2710477900_7d4c74b066.jpg?v=0
Hình 5 (670-673)

• Hình tượng thứ hai:

Là sự biến đổi đột ngột từ hình tượng thứ nhất. Chúng có liên hệ một cách chặt chẽ thống nhất thông qua âm hình tiết tấu đảo phách do piano đảm nhiệm. Tuy nhiên, ở đây có một chút thay đổi với sự củng cố của bộ dây cũng sử dụng âm hình tiết tấu đó để có sự phù hợp với giai điệu.

Hình tượng thứ hai này đã trở thành một giai điệu du dương, trữ tình, hạnh phúc sáng sủa với ước vọng vươn tới tương lai.

Nét giai điệu mang hình làn sóng được sử dụng kết hợp với bè giữa là những chùm ba tạo nên tính trữ tình, dàn trải cho giai điệu.

http://farm4.static.flickr.com/3255/2709666029_935212bf76.jpg?v=0
Hình 6 (701-705)

Chủ đề kết:

Đây là hình tượng cuối cùng của toàn bộ bản nhạc. Trong niềm hân hoan, thích thú, say mê vang lên giai điệu hạnh phúc, huy hoàng, tượng trưng cho sự toàn thắng của ánh sáng và niềm tin.

Ở chủ đề âm nhạc này, có sự tham gia của toàn bộ dàn nhạc. Bộ dây được giao cho đảm nhận giai điệu chính ở âm vực cao, sử dụng tiết tấu đảo phách... Piano có vai trò bè đệm với những chồng âm 4 nốt góp phần tạo nên sự dày dặn cho toàn thể đoạn nhạc để tạo sự huy hoàng, tính hoành tráng cho đoạn nhạc. Tác giả đã sử dụng bộ hơi với sắc thái mạnh vừa (mf) được tăng dần (cresc) đến cường độ rất mạnh (ff) mang lại âm sắc mạnh mẽ sảng sủa cho đoạn nhạc.

http://farm4.static.flickr.com/3221/2710478328_c456db819b.jpg?v=0
Hình 7 (1052-1055)

icqseabridge
28-07-2008, 21:27
THỦ PHÁP PHỐI KHÍ

Như đã giới thiệu ở những lần post trước, Rachmaninoff không chỉ là nhà soạn nhạc vĩ đại mà còn là một nghệ sỹ biểu diễn dương cầm xuất sắc nửa đầu thế kỷ XX. Nên ngay ở nghệ thuật phối khí, cây đàn piano cũng luôn dành được sự ưu tiên hơn so với các bộ khác trong dàn nhạc. Tuy nhiên, việc tác giả kết hợp màu sắc giữa piano, bộ dây và bộ gõ trong tác phẩm cũng đã tạo nên những hiệu quả nhất định.

Âm nhạc giữa piano và dàn nhạc (bộ dây và bộ gỗ) mang tính đối đáp. Ở đây bè piano có thể xem là phần đệm cho dàn nhạc.

http://farm4.static.flickr.com/3064/2709670629_f910102cb5.jpg?v=0

http://farm4.static.flickr.com/3073/2709670465_a73f72b80a.jpg?v=0

Hình 1 (93-99)

Sự kết hợp giữa bộ dây và bộ gỗ tạo nên một âm hưởng đẹp, làm giảm bớt cá tính của từng nhạc cụ. Bộ gỗ khi kết hợp đồng âm với bộ dây sẽ làm tăng thêm độ vang của dây và đồng thời làm dịu độ vang của gỗ.

Fagotti, Violincello và Contrebass đi giai điệu đồng âm tạo nên một âm hưởng dày dặn và trầm ấm. Các nhạc cụ khác giữ chức năng hòa âm.

http://farm4.static.flickr.com/3201/2710482866_5ee048ffd5.jpg?v=0
Hình 2 (81-87)

Sự pha trộn thú vị về màu sắc giữa bộ gỗ và bộ đồng tạo nên quang cảnh của một sự dượt đuổi: đầu tiên là sự xuất hiện của Clarinette và Corni, tiếp theo là của Oboe, và Trombe mang tính chiến đấu, sau đó được giảm dần với sự xuất hiện của từng nhạc cụ Flute, Clarinette, Oboe và cuối cùng người dành chiến thắng là Clarinette.

http://farm4.static.flickr.com/3109/2709670991_eb089942d8.jpg?v=0
Hình 3 (69-72)

Âm thanh của bộ gỗ không đồng chất như bộ dây, giữa nhạc cụ này và nhạc cụ khác có sự khác biệt rất rõ ràng. Thậm chí ngay trên cùng một nhạc khí, âm khu này cũng rất khác âm khu kia. Tuy nhiên, nhạc sỹ đã thật tài tình và khéo léo khi kết hợp nối tiếp các nhạc khí thuộc bộ gỗ trên nền hợp âm rải do piano diễn tấu. Đầu tiên là sự xuất hiện của Flute, tiếp theo là Oboe, sau đó là Clarinette và cuối cùng là Corni. Âm nhạc cho cảm giác như đang tự sự với những lời đối thoại, âm hưởng của giai điệu flute, oboe và corni tạo nên một cảm xúc vừa xa vắng, vừa gần gũi, vừa sục sôi, vừa tĩnh lặng.

http://farm4.static.flickr.com/3097/2709671177_25aa382930.jpg?v=0

http://farm4.static.flickr.com/3225/2709671311_e4c006094f.jpg?v=0

http://farm4.static.flickr.com/3013/2709671375_06b672d6fe.jpg?v=0

Hình 4 (305-312)

Âm hưởng này chúng ta còn gặp lại một lần nữa, ở một dạng thức đơn giản hơn, nhưng giai điệu lại tạo cảm giác xúc động đến gai người không hề thua kém, trong đó sự diễn tấu lần lượt của cả bộ gỗ, bộ đồng, và bộ dây trên nền bước chạy “lò cò” của piano. Đó là biến tấu số 12 của bản Rhapsody trên chủ đề của Paganini (cảm nhận về bản Rhapsody này sẽ được icqseabridge gửi tới các bạn trong những bài viết sau).

Các nhạc khí thuộc bộ đồng tuy có mặt không nhiều như bộ dây và bộ gỗ nhưng ở chỗ cao trào, mang tính phát triển mạnh thì việc sử dụng các nhạc khí thuộc bộ đồng đem lại hiệu quả rất thành công.

Trombe là nhạc khí linh hoạt, có âm sắc tươi sáng và nổi bật với âm thanh sang sảng, tự tin, đầy kích động vì thế rất thích hợp trong việc mô tả tính uy lực, hoành tráng và cũng thật phù hợp với ý đồ của chương kết.

http://farm4.static.flickr.com/3050/2710483640_df0e356e70.jpg?v=0
Hình 5 (1028-1034)

Cũng như các nhạc khí thuộc bộ đồng, các nhạc khí thuộc bộ gõ rất ít khi xuất hiện. Tuy nhiên, chúng ta không thể phủ nhận được vị trí cũng như tầm quan trọng mà các nhạc khí bộ gõ đã tạo ra.

Có lẽ để thích hợp với tính chất âm nhạc trong sáng, trữ tình ở chương I, tác giả chỉ sử dụng duy nhất nhạc khí gõ có cao độ timpani.

http://farm4.static.flickr.com/3021/2710484144_ba2df458fd.jpg?v=0
Hình 6 (1-3)

Ở chương II, ngoài timpani còn có sự xuất hiện của Grand cassa nhạc khí không có cao độ. Âm vang của Grand cassa thường giúp rất lớn vào việc nhấn mạnh trọng âm của bè trầm. Khi sử dụng Grand cassa mang tính khẩn trương, thúc giục, tạo cảm giác như đang chuẩn bị vào cuộc. Chính vì vậy Grand cassa chỉ được xuất hiện trong 7 ô nhịp nối dẫn từ chương II sang chương III và đóng vai trò quan trọng trong đoạn kết của Chương III với tính chất mạnh mẽ, dồn dập kết hợp với giọng hùng tráng của timpani.

http://farm4.static.flickr.com/3184/2710483764_ed71732d20.jpg?v=0
Hình 7 Grand cassa được dùng trong những ô nhịp nối của chương II và chương III

http://farm4.static.flickr.com/3073/2709671875_3c157662de.jpg?v=0
Hình 7a Grand cassa được dùng trong phần kết của chương III và bản concerto

Chương III là chương kết với sự thay đổi về không khí âm nhạc: những hồi kèn kêu gọi của Trombe, những hồi chuông tạo nên cảm giác lo âu, hồi hộp như đứng trước một trận chiến đấu mới. Để phù hợp với tính chất âm nhạc ở đây tác giả đã sử dụng nhạc khí Tamburo millitare (trống nhà binh) không có cao độ nhưng rất linh hoạt, đa dạng phong phú về tiết tấu.

http://farm4.static.flickr.com/3105/2709671745_39c3669b97.jpg?v=0
HÌnh 8a Trống nhà binh (Tamburo millitare) được dùng trong phần tái hiện của Chương III

http://farm4.static.flickr.com/3068/2709672131_9f109496c7.jpg?v=0
Hình 8b Trống nhà binh (Tamburo millitare) được dùng trong phần tái hiện của Chương III

icqseabridge
28-07-2008, 21:29
KHAI THÁC TÍNH NĂNG CÂY ĐÀN PIANO VÀ KỸ THUẬT BIỂU DIỄN.

Sergei Rachmaninoff với vai trò là một nghệ sỹ dương cầm lỗi lạc nửa đầu thế kỷ XX, ông đặc biệt yêu thích và luôn dành cho cây đàn piano một vị trí trung tâm để thể hiện cảm xúc cũng như sự sáng tạo bằng kỹ thuật biểu diễn của mình. Sự yêu thích đó được thể hiện rất rõ qua việc “giao hưởng hóa cây đàn piano” với những sáng tác phong phú của ông dành cho piano không chỉ ở thể loại lớn nhất (dành cho nhạc cụ độc tấu kết hợp với dàn nhạc) là Concerto mà ngay cả ở những thể loại nhỏ như Etude, Prelude… Thông thường ở những thể loại nhỏ chỉ là những khúc luyện tập không chuyển tải được ý đồ lớn. Tuy vậy, ngay ở những thể loại đó, nhạc sỹ cũng đã phản ánh được tư tưởng của thời đại, những băn khoăn, lo lắng, sự suy tư trăn trở và ý thức đấu tranh trước một thực tế khó khăn. (Prelude No.6, No.7 Op. 32).

Cây đàn piano có âm vực rộng lớn (từ nốt thấp nhất đến các nốt cao nhất trong dàn nhạc) và sự phong phú về kỹ thuật diễn tấu. Từ đó, nhạc sỹ đã kết hợp nhuần nhuyễn khéo léo giữa kỹ thuật diễn tấu và tính năng của cây đàn piano nhằm mang lại hiệu quả cao nhất cho người nghe. Ông đã sử dụng rất thành công những kỹ thuật độc đáo của cây đàn piano. Nổi bật nhất có lẽ phải nói đến kỹ thuật chạy điệp nốt – một kỹ thuật khó ở cây đàn piano. Nó đòi hỏi người chơi phải có ngón đàn điêu luyện để thể hiện được giai điệu thật liền mạch, không ngắt quãng. Khi thì chạy đúp nốt các chồng âm hai nốt, chồng âm ba nốt và đặc biệt là những chồng âm bốn nốt, đôi khi năm nốt. Kỹ thuật diễn tấu này thường mang lại âm hưởng đầy đặn, khỏe khoắn và mạnh mẽ. Chính vì vậy, nhạc sỹ đã áp dụng kỹ thuật này ở những phần mang tính phát triển mạnh để tạo kịch tính như: phần nối hoặc những giai đoạn phát triển và đặc biệt được sử dụng nhiều trong Cadenza.

http://farm4.static.flickr.com/3232/2710495158_8f8c874abc.jpg?v=0
Hình 1 (223-226)

http://farm4.static.flickr.com/3227/2709683029_ecd38ebb96.jpg?v=0
Hình 2 (1035)

Bên canh đó kỹ thuật đúp bè quãng 8 cũng được tác giả sử dụng nhiều nhưng cùng một lúc được tác giả kết hợp với kỹ thuật đúp bè quãng 3 làm tăng độ khó của kỹ thuật đồng thời để nâng cao yêu cầu về người chơi đàn

http://farm4.static.flickr.com/3063/2710495254_eff5805e6c.jpg?v=0
Hình 3 (155-158)

Ở đây ta còn thấy xuất hiện những chồng âm quãng 9, nó đòi hỏi người biểu diễn phải có một bàn tay rộng thì mới có thể chơi được.

http://farm4.static.flickr.com/3294/2709683123_36a83f6c34.jpg?v=0
Hình 4 (363-366)

Chơi gam rải cũng là một kỹ thuật khá điển hình ở tác phẩm này, tác giả đã khai thác những ưu thế về sự năng động và linh hoạt của người biểu diễn để cùng một lúc tay phải (hoặc tay trái) vừa đảm nhiệm vai trò là bè giai điệu và đồng thời cũng làm phần đệm (sử dụng nhiều nét giai điệu ẩn, tạo thành những tuyến giai điệu riêng bên nét chạy của kỹ thuật). Dường như tác giả đã sử dụng kỹ thuật này để miêu tả thiên nhiên, hình tượng của nước, đôi khi lại gây cao trào, tạo đà cho sự phát triển tiếp theo.

Kỹ thuật này được tác giả sử dụng chủ yếu ở phần Cadenza – chương I và phần hai – Chương III để cho người biểu diễn trổ ngón đàn.

http://farm4.static.flickr.com/3245/2710495520_e3c8b7d306.jpg?v=0
Hình 5 Hợp âm rải được sử dụng trong phần đầu của Cadenza – Chương I

http://farm4.static.flickr.com/3209/2709683519_401d33ca7f.jpg?v=0
Hình 6 Hợp âm rải được sử dụng như bè đệm cho bộ gỗ (sáo, oboe, clarinet) trong phần giữa của đoạn Cadenza chương I

http://farm4.static.flickr.com/3243/2710495616_1c4db3ee17.jpg?v=0

http://farm4.static.flickr.com/3262/2709683367_69b92f9882.jpg?v=0

http://farm4.static.flickr.com/3278/2710496140_4f44d1ef82.jpg?v=0

Hình 7 Hợp âm rải được sử dụng trong phần phát triển của Chương III

Trong thực tế, kỹ thuật t’remolo thường chỉ dùng trong hòa tấu dàn nhạc, ít khi độc tấu. Tuy nhiên, như chúng tôi đã giới thiệu ở trên, phần hai chương II, tác giả đã sử dụng kỹ thuật t’remolo là chủ yếu, xuyên suốt cho nhạc cụ độc tấu (piano). Trong tiết tấu nhanh kỹ thuật t’remolo đòi hỏi người chơi phải có ngón tay linh hoạt, nhạy bén mới có thể thể hiện được ý đồ đó. Âm nhạc mang tính nhí nhảnh, trong sáng và thoáng đãng.

http://farm4.static.flickr.com/3167/2710495932_01cc9e63c9.jpg?v=0

http://farm4.static.flickr.com/3039/2710496208_bde36151c3.jpg?v=0

http://farm4.static.flickr.com/3023/2709683967_8cf3d9487e.jpg?v=0

http://farm4.static.flickr.com/3053/2709683749_bc108ef144.jpg?v=0

http://farm4.static.flickr.com/3020/2710496008_334609022d.jpg?v=0

Hình 8 Kỹ thuật tremolo trong chương II

Lối đánh tiết tấu lệch phách giữa hai tay (trên ô nhịp chẵn, dưới ô nhịp lẻ hoặc ngược lại) hay sự kết hợp của một số âm hình tiết tấu với nhau cũng là một nét kỹ thuật rất khó trong việc thể hiện âm nhạc của ông.

Trái với sự đều đặn của tiết tấu khuôn mẫu, lối đánh tiết tấu này sẽ tạo cho người biểu diễn sự thể hiện tự do, lơi lỏng ô nhịp điệu mang cảm giác bất ổn, lo lắng.
http://farm4.static.flickr.com/3222/2710496410_1e7086c403.jpg?v=0

HÌnh 9 (491-495)

icqseabridge
28-07-2008, 21:39
Trên đây là những thứ mà icqseabridge đã đi... cóp nhặt về và tổng hợp lại :"> :D. Mục đích quan trọng của những bài viết này là muốn gửi tới các bạn một cách nhìn khác, một hướng nghe khác của bản Rach3. Lý do: vì mình thích âm nhạc của ông, trong đó có bản concerto này. >:D<

Tuy nhiên, icqseabridge không có ý định nói rằng cách nghe này là nên theo hay không nên theo :-O. Đây chỉ là, theo mình nghĩ, cách nghe theo hướng dùng "cái đầu" nhiều hơn dùng "cái tai" <-- đã bị Apo chê là nghe không đúng cách :(. Do vậy, những bài viết trên chỉ là những đóng góp của icqseabridge tới mọi nguời và tới diễn đàn. Ở chừng mực nào đó, những bài viết này là quá khổ với những người không chuyên về âm nhạc, đặc biệt là icqseabridge ;). Nhưng mình hy vọng mọi nguời đón nhận với thái độ trân trọng và xây dựng. :)

Cảm ơn mọi người đã và sẽ đóng góp ý kiến cho mình, cho diễn đàn và cho topic này. ;)

chauduyphanvu
29-07-2008, 03:03
Cảm ơn bạn icqseabridge vì những bài viết quá tuyệt vời, bây giờ thêm một chút nhạc vào để thay đổi không khí và vừa đọc vừa thưởng thức. :D

http://phonoarchive.org/music/Rachmaninov/Complete%20Piano%20Concertos%20%28Ashkenazy%3b%20P revin,%20Concertgebouw%29/scans/folder.jpg

Log in by using username: phonoarchive and password: franzschubert*

CD1:
Piano Concerto No.1 in F Sharp Minor
- Chương 1 (http://phonoarchive.org/music/Rachmaninov/Complete%20Piano%20Concertos%20%28Ashkenazy%3b%20P revin,%20Concertgebouw%29/cd1/01--Piano%20Concerto%20No.1%20in%20F-sharp%20minor,%20Op.1-%201.%20Vivace.flac)
- Chương 2 (http://phonoarchive.org/music/Rachmaninov/Complete%20Piano%20Concertos%20%28Ashkenazy%3b%20P revin,%20Concertgebouw%29/cd1/02--Piano%20Concerto%20No.1%20in%20F-sharp%20minor,%20Op.1-%202.%20Andante.flac)
- Chương 3 (http://phonoarchive.org/music/Rachmaninov/Complete%20Piano%20Concertos%20%28Ashkenazy%3b%20P revin,%20Concertgebouw%29/cd1/03--Piano%20Concerto%20No.1%20in%20F-sharp%20minor,%20Op.1-%203.%20Allegro%20vivace.flac)
Piano Concerto No.2 in C Minor
- Chương 1 (http://phonoarchive.org/music/Rachmaninov/Complete%20Piano%20Concertos%20%28Ashkenazy%3b%20P revin,%20Concertgebouw%29/cd1/04--Piano%20Concerto%20No.2%20in%20C%20minor,%20Op.18-%201.%20Moderato.flac)
- Chương 2 (http://phonoarchive.org/music/Rachmaninov/Complete%20Piano%20Concertos%20%28Ashkenazy%3b%20P revin,%20Concertgebouw%29/cd1/05--Piano%20Concerto%20No.2%20in%20C%20minor,%20Op.18-%202.%20Adagio%20sostenuto.flac)
- Chương 3 (http://phonoarchive.org/music/Rachmaninov/Complete%20Piano%20Concertos%20%28Ashkenazy%3b%20P revin,%20Concertgebouw%29/cd1/06--Piano%20Concerto%20No.2%20in%20C%20minor,%20Op.18-%203.%20Allegro%20scherzando.flac)

CD2:
Piano Concerto No.3 in D Minor
- Chương 1 (http://phonoarchive.org/music/Rachmaninov/Complete%20Piano%20Concertos%20%28Ashkenazy%3b%20P revin,%20Concertgebouw%29/cd2/01--Piano%20Concerto%20No.3%20in%20D%20minor,%20Op.30-%201.%20Allegro%20ma%20non%20tanto.flac)
- Chương 2 (http://phonoarchive.org/music/Rachmaninov/Complete%20Piano%20Concertos%20%28Ashkenazy%3b%20P revin,%20Concertgebouw%29/cd2/02--Piano%20Concerto%20No.3%20in%20D%20minor,%20Op.30-%202.%20Intermezzo-%20Adagio.flac)
- Chương 3 (http://phonoarchive.org/music/Rachmaninov/Complete%20Piano%20Concertos%20%28Ashkenazy%3b%20P revin,%20Concertgebouw%29/cd2/03--Piano%20Concerto%20No.3%20in%20D%20minor,%20Op.30-%203.%20Finale%20%28Alla%20breve%29.flac)
Piano Concerto No.4 in G Minor
- Chương 1 (http://phonoarchive.org/music/Rachmaninov/Complete%20Piano%20Concertos%20%28Ashkenazy%3b%20P revin,%20Concertgebouw%29/cd2/04--Piano%20Concerto%20No.4%20in%20G%20minor,%20Op.40-%201.%20Allegro%20vivace%20%28Alla%20breve%29.flac )
- Chương 2 (http://phonoarchive.org/music/Rachmaninov/Complete%20Piano%20Concertos%20%28Ashkenazy%3b%20P revin,%20Concertgebouw%29/cd2/05--Piano%20Concerto%20No.4%20in%20G%20minor,%20Op.40-%202.%20Largo.flac)
- Chương 3 (http://phonoarchive.org/music/Rachmaninov/Complete%20Piano%20Concertos%20%28Ashkenazy%3b%20P revin,%20Concertgebouw%29/cd2/06--Piano%20Concerto%20No.4%20in%20G%20minor,%20Op.40-%203.%20Allegro%20vivace.flac)

CD3:
Rhapsody on a Theme of Paganini Op.43 (http://phonoarchive.org/music/Rachmaninov/Complete%20Piano%20Concertos%20%28Ashkenazy%3b%20P revin,%20Concertgebouw%29/cd3/01--Rhapsody%20on%20a%20Theme%20of%20Paganini,%20Op.%2 043.flac)
Variations on a Theme of Corelli, Op. 42 (http://phonoarchive.org/music/Rachmaninov/Complete%20Piano%20Concertos%20%28Ashkenazy%3b%20P revin,%20Concertgebouw%29/cd3/02--Variations%20on%20a%20Theme%20of%20Corelli,%20Op.% 2042.flac)
Piano Sonata No.2 in B Flat Minor Op.36
- Chương 1 (http://phonoarchive.org/music/Rachmaninov/Complete%20Piano%20Concertos%20%28Ashkenazy%3b%20P revin,%20Concertgebouw%29/cd3/03--Piano%20Sonata%20No.%202%20in%20B%20flat%20minor,% 20Op.%2036-%201.%20Allegro%20agitato.flac)
- Chương 2 (http://phonoarchive.org/music/Rachmaninov/Complete%20Piano%20Concertos%20%28Ashkenazy%3b%20P revin,%20Concertgebouw%29/cd3/04--Piano%20Sonata%20No.%202%20in%20B%20flat%20minor,% 20Op.%2036-%202.%20Non%20allegro%20-%20Lento.flac)
- Chương 3 (http://phonoarchive.org/music/Rachmaninov/Complete%20Piano%20Concertos%20%28Ashkenazy%3b%20P revin,%20Concertgebouw%29/cd3/05--Piano%20Sonata%20No.%202%20in%20B%20flat%20minor,% 20Op.%2036-%203.%20Allegro%20molto.flac)

http://phonoarchive.org/music/Rachmaninov/Complete%20Piano%20Concertos%20%28Ashkenazy%3b%20P revin,%20Concertgebouw%29/scans/back.jpg

Rachmaninoff
29-07-2008, 06:54
Cám ơn icqseabridge về những bài viết thực sự công phu và chứa đựng nhiều tâm huyết của bạn. Theo mình, âm nhạc chủ yếu là để cảm nhưng nếu chỉ cảm thôi thì có lẽ chưa đủ. Việc phân tích thêm các khía cạnh kỹ thuật của tác phẩm ra thế này giúp cho những người như mình nghe nhạc trọn vẹn hơn. Rach3 cũng là bản concerto mình yêu thích nhất trong số 4 concerto của Rachmaninov. Từ khi bắt đầu nghe Rach3 cho đến trước khi tiếp cận những bài viết của bạn, mình mới chỉ xem qua bản nhạc này và hiểu rằng nó chứa đựng một khối lượng kỹ thuật cực kỳ phức tạp chứ ko đi sâu vào phân tích từng câu nhạc và mình cũng rành về các thuật ngữ âm nhạc cũng như những hiệu quả của nó để có thể diễn giải như bạn. Và giờ đây nhờ có những bài viết của bạn, mình đã có thể hiểu sâu hơn về tác phẩm này. Chúc bạn có thêm nhiều bài viết giá trị trong thời gian tới.