Warning: Methods with the same name as their class will not be constructors in a future version of PHP; vBulletinHook has a deprecated constructor in ..../includes/class_hook.php on line 27
Thuật ngữ âm nhạc [Lưu trữ] - Diễn đàn nhạc cổ điển Việt Nam (Vương Quốc Nhạc Cổ Điển)

PDA

View Full Version : Thuật ngữ âm nhạc



Chris Pho
26-12-2014, 17:36
Các thuật ngữ âm nhạc


Muốn bàn về nhạc cổ điển ta phải hiểu các thuật ngữ của thể nhạc này.
Sau đây là các thuật ngữ thông dụng của nhạc tây phương:


Concert là một buổi trình diễn âm nhạc. Concert có thể do một nhạc sĩ độc tấu, một ban nhạc trình diễn nhạc thính phòng, hay một dàn nhạc orchestra. Concert của một nhạc sĩ độc tấu đàn dương cầm còn được gọi là piano recital.



Opera là nhạc kịch, thường là các bi kịch về tình yêu. Những bài hát trong opera được gọi là Aria (Aria nói chung là nhạc trong opera, kể cả nhạc không lời).




Operetta là những nhạc kịch nho nhỏ và thường có các vai hề, có tính hài hước, chọc cười cho khán giả. Operetta ngắn hơn opera và thường là các hài kịch.




Lied là bài hát, thường là những bài thơ phổ nhạc viết cho một ca sĩ và một nhạc công đánh nhạc đệm đàn piano, thí dụ bài "Death and the Maiden" của Frank Schubert.



Cantata là nhạc để hát, thường là các bài thánh ca có nhiều chương viết cho một ca đoàn và một ban nhạc lớn. Thí dụ bài "Christmas Cantata" của Johan Sebastian Bach.



Sonata là nhạc không lời viết cho các nhạc cụ, có thể cho một soloist hay một ban nhạc thính phòng hay cho cả một orchestra. Thí dụ Moonlight Sonata của Beethoven.



Monophony là nhạc đơn điệu, chỉ có 1 giai điệu, không có hòa âm. Đây là nhạc của thời trung cổ và thời phục hưng (Renaissance). Thí dụ bạn bấm đàn ghi ta theo nốt bản nhạc Tiếng Chuông Noel “Jingle bells, jingle bells, jingle all the way ...” mà không dùng chord (hay đánh piano một ngón thì cũng vậy) thì đó là nhạc Monophony. Bây giờ dù có thêm mười cái ghi ta cùng đánh bản nhạc đó mà vẫn chỉ dùng có một giai điệu, thì nhạc vẫn là Monophony.



Polyphony là nhạc phức điệu, có nhiều bè (giai điệu) và có đối âm (Counterpoint), thí dụ nhạc của Bach. Đây là nhạc thời Baroque



Homophony là nhạc chủ điệu, có 1 giai điệu và phần hòa âm. Đây là nhạc của thời cổ điển. Thí dụ cũng bản nhạc Jingle bell trên (bản này viết bằng cung G major). Nếu tay mặt bạn vẫn đánh piano một ngón và tay trái đệm thêm các chord của cung G major thì nó sẽ thành Homophony.



Giai điệu (Melody) là lời ca (voice) của bản nhạc. Khi chúng ta huýt gió một bản nhạc, chúng ta huýt gió theo giai điệu của bản nhạc đó chứ không kể tới phần hòa âm.



Hòa âm (Harmony) là cách chuyển động các chord (Chord progression) trong cung chính của bản nhạc để trợ giúp cho giai điệu.





Nhịp (Rhythm) là cách đánh nhịp trong mỗi ô nhạc, thí dụ nhịp 2/4, 3/4 hay 4/4.





Độ nhanh (Tempo) là tốc độ của bản nhạc. Các tempo từ thật chậm tới cực nhanh là (Largo, Grave, Lento, Adagio, Andante, Moderato, Allegro, Vivace, Presto và Prestissimo).





Hợp âm (Chord) là các nốt nhạc trong cung của chủ âm được đánh cùng một lúc để tạo nên chiều sâu cho nốt nhạc chính của giai điệu. Thí dụ trong cung C major (Đô trưởng) ba nốt C-E-G là một hợp âm của cung này.





Liên âm (Arpeggio) là các nốt trong hợp âm được đánh liên tiếp thay vì cùng một lúc.



Hòa âm mầu sắc (Chromatic harmony) là cách dùng các chord không thuộc chủ âm (nghịch âm) của bản nhạc để tăng mầu sắc hay thay đổi tính vui buồn (mood) của bản nhạc.



Thí dụ là bản La Follia (Điên Cuồng) cho string quartet của Vivaldi. Nhưng nói tới chromatic harmony là phải nói tới Richard Wagner, đây là ông vua của nghịch âm. Sau dây mời quý bạn nghe tài dùng chromatic harmony trong khúc mở đầu của bản “Tristan und isole” của Wagner.


<ahref=”https://www.youtube.com/watch?v=J-qoaioG2UA (https://www.youtube.com/watch?v=J-qoaioG2UA)“>


Cái chord mở đầu cho khúc nhạc nổi tiếng này được gọi là Tristan chord.




Đối âm (Counterpoint) là cách kết hợp nhiều giai điệu song song trong một bản nhạc theo quy luật của hòa âm, sao cho các giai điệu giữ được nét hài hòa với nhau. Đối âm chú trọng nhiều về sự tương tác giữa các giai điệu hơn là phần hòa âm giữa các gia điệu này. Đối âm là quy luật chính của nhạc phức điệu (Polyphony).



Đây là một thí dụ về đối âm của Bach:


<ahref=”https://www.youtube.com/watch?v=UNOYmZBaqXI (https://www.youtube.com/watch?v=UNOYmZBaqXI)“>


(Còn tiếp)

Chris Pho
29-12-2014, 19:38
Các thuật ngữ âmnhạc (tiếp tục)




Canon là một phép đối âm đơn giản, trong đó giai điệu chính được bắt chước và lập lại một lúc sau, trong các bè tiếp theo của bản nhạc.



Một thí dụ, với một chút hài hước, là bản nhạc “Canon in D” của Pachelbel. Bản nhạc thật đơn giản, chỉ một giai điệu, được mỗi người trong ban tứ tấu đàn dây lập lại một cách hài hước.


<ahref=”https://www.youtube.com/watch?v=4er9XjsrBtw (https://www.youtube.com/watch?v=4er9XjsrBtw)“>






Fugue (Tấu pháp) là một thể nhạc có nhiều chủ đề, được soạn theo nghệ thuật đối âm. Bản nhạc bắt đầu bằng một giọng xướng ra chủ đề ở note nhạc chính. Một giọng thứ hai lập lại chủ đề đó với một chút thay đổi, ở một note nhạc cao hơn (thường ở quãng năm) trong khi giọng thứ nhất vẫn tiếp tục. Bản nhạc cứ thế được khai triển thành nhiều (từ 2 tới 4) giai điệu độc lập (một chủ đề, một lập đề, một phản đề và một đáp án) theo kỹ thuật đối âm. Tấu pháp được dùng nhiều trong nhạc thính phòng thời Baroque và Classic. Đây là một kỹ thuật quan trọng của âm nhạc cổ điển.



Thí dụ “Litlle Fugue in G minor” của Bach. Bản nhạc bắt đầu bằng một giai điệu, được biến thành 4 giai điệu độc lập trước khi hòa lại ở đoạn cuối.


<ahref=”https://www.youtube.com/watch?v=pVadl4ocX0M (https://www.youtube.com/watch?v=pVadl4ocX0M)“>





Chamber music (nhạc thính phòng) là nhạc viết cho một diễn đàn nho nhỏ (2 tới 9 nhạc cụ). Mỗi nhạc cụ có một phần nhạc riêng cho mình. Nhạc thính phòng thường có tính chất đối thoại giữa các nhạc cụ và có thể có lời. Nhạc cho 1 nhạc cụ độc tấu không phải là nhạc thính phòng. Nhạc thính phòng bắt đầu có từ thời Baroque.





Symphony (Nhạc giao hưởng) là thể nhạc viết cho nhiều đám nhạc cụ trong một dàn nhạc lớn (orchestra). Mỗi loại nhạc cụ dùng chung một dòng nhạc viết cho nhóm của mình. Nhạc giao hưởng chỉ mới có từ thời cổ điển.




Symphonic Poem (Giao hưởng thơ) cũng gọi là Tone poem. Đây là một thể nhạc viết để diễn tả một câu truyện, một bài thơ hay một phong cảnh. Đây là loại nhạc phổ thông thời lãng mạn (Romantic). Nhạc này thường viết cho orchestra hay concert band.





(Còn tiếp)

Chris Pho
02-01-2015, 19:59
Các thuật ngữ âmnhạc (tiếp tục)




Concerto là một thể nhạc viết cho một người độc tấu (soloist) và một dàn nhạc đệm.



Thí dụ Concerto in D cho kèn trumpet của Handel:


<ahref=”https://www.youtube.com/watch?v=uIzgayrp7gE (https://www.youtube.com/watch?v=uIzgayrp7gE)“>






Concerto Grosso giống như Concerto, nhưng có phần nhạc riêng cho 2 soloist.



Thí dụ Concerto Grosso in G major cho 2 violin, Op 6 No 1, của Handel:


<ahref=”https://www.youtube.com/watch?v=DUDhxZKUvEg (https://www.youtube.com/watch?v=DUDhxZKUvEg)“>






Orchestra là một băng nhạc lớn. Có ba loại orchestra:

1/Chamber orchestra có khoảng 50 người.
2/Symphony orchestra có hơn 100 người.
3/String orchestra là cách gọi nhóm đàn giây của orchestra (violin số một, violin số hai, viola, cello và double bass), đôi khi có một piano đàn đệm.





Concert Band là một ban nhạc gồm bộ gõ (như trống) và các loại kèn. Concert band không có đàn giây. Nếu ban nhạc vừa diễn hành vừa đánh trống và thổi kèn thì gọi là Marching Band.





String quartet (Tứ tấu đàn giây) gồm có violin số một, violin số hai, viola và cello.





Đây chỉ là những lời giải thích đơn giản cho các thuật ngữ phổ thông của nhạc tây phương. Nếu các bạn hiểu các thuật ngữ này, các bạn có thể đọc các bài viết về nhạc cổ điển trong diễn đàn mà không thấy lạc lõng nữa.

Chris Pho
31-01-2015, 20:25
Các thuật ngữ sau thường được dùng trong các bài phân tích âm nhạc:




Tone color (Âm sắc) là âm thanh mầu sắc của mỗi nhạc cụ. Âm sắc mỗi loại nhạc cụ được dùng để diễn tả một tình cảm khác nhau. Thí dụ tiếng buồn bã của đàn viola khác tiếng vui của kèn oboe và tiếng hào hùng của kèn trumpet. Vì sự khác biệt này các soạn giả của thể nhạc thính phòng và nhạc giao hưởng phải viết các giòng nhạc khác nhau cho mỗi nhạc cụ để tiện việc diễn tả tình cảm trong bản nhạc.





Tonality (Điệu tính) là tính chất của bản nhạc, thí dụ chủ âm là gì (do, re, mi …), cung trưởng hay thứ, dùng các chord gì, chord dùng thuận âm hay nghịch âm...





Form (Thể loại) là kiến trúc của bản nhạc, thí dụ như sonata, concerto, concerto grosso, symphony, symphonic poem ...





Texture (Kết cấu) là cách phối hợp giai điệu với phần hòa âm và nhịp của bản nhạc. Các texture quen thuộc của nhạc tây phương là monophony (nhạc đơn điệu), polyphony (nhạc phức điệu) và homophony (nhạc chủ điệu).





Motif (Yếu tố) trong bản nhạc thường là vài nốt nhạc ngắn và gọn, đươc lập lại nhiều lần trong bản nhạc để gây sự chú ý cho bản nhạc.



Thí dụ trong bài giao hưởng số 5 của Beethoven, 4 note nhạc mở đầu “Đah-Đah-Đah-Đù” là motif của bản nhạc này, motif này được lập lại nhiều lần trong bản giao hưởng nổi tiếng này:


<ahref=”https://www.youtube.com/watch?v=rRgXUFnfKIY (https://www.youtube.com/watch?v=rRgXUFnfKIY)“>






Cadence (Kết thúc) là cách chuyển động các chord trở về chủ âm để câu nhạc nghe có vẻ như đã kết thúc.





Coda là đoạn kết của bản nhạc. Coda có thể dài cả một chương như trong nhạc giao hưởng.





Theme là đề tài của bản nhạc. Thể nhạc Fuge thường chỉ có một đề tài (monothematic); còn nhạc Sonata có nhiều đề tài (polythematic) như chủ đề, phản đề và đáp án.

Chris Pho
11-04-2015, 22:50
Các note nhạc trong một thang âm (scale):


Trong một thang âm các note nhạc được chia ra thành các quãng 8 (Octave), thí dụ từ C đến C với các note C D E F G A B C . Trên đàn piano mỗi quãng 8 có 7 phím trắng và 5 phím đen. Các phím này liên quan tới các note nhạc như sau:


https://s-media-cache-ak0.pinimg.com/736x/23/48/03/2348036c208727a1498ef31adbb8e468.jpg



Từ note C phía trái tới note C giữa (middle C) chỉ có 8 âm chính (các phím mầu trắng). Nếu tính thêm các bậc nửa âm (các phím mầu đen) thì có tới 12 note nhạc. Các note nửa âm dùng các dấu hóa như thăng (#) và giáng (b).


Các note nửa âm có 2 cách gọi khác nhau. Thí dụ bạn nhìn vào phím đen nằm giữa hai note C và D thì note C thăng (C#) cũng là note D giáng (Db).


12 nốt nhạc này còn được biết qua nhiều tên khác nhau tùy theo bạn học nhạc theo trương trình anh hay pháp. Sau đâu là bản so sánh các note nhạc:


Phím.... English.................Latin..................... ......Tiếng Việt


1..........C ........................Do .............................. Đô


2..........C sharp (C#).........Do diesis (Do#)............ Đô thăng
............D flat (Db)............Re bemolle (Reb).......... Rê giáng


3..........D.........................Re........... .....................Rê


4..........D sharp (D#).........Re diesis (Re#).............Rê thăng
............E flat (Eb).............Mi bemolle (Mib)............Mi giáng

5..........E .........................Mi....................... ........ Mi


6..........F..........................Fa.......... ..................... Fa


7..........F sharp (F#)......... Fa diesis (Fa#)..............Fa thăng
............G flat (Gb)............Sol bemolle (Solb)..........Sol giáng


8..........G.........................Sol.......... ......................Sol


9..........G sharp (G#).........Sol diesis (Sol#).............Sol thăng
............A flat (Ab).............La bemolle (Lab).............La giáng


10.........A........................ La.................................La


11.........A sharp (A#).........La diesis (La#)............... La thăng
............ B flat (Bb)............ Si bemolle (Sib)............. Si giáng


12.........B......................... Si................................. Si