Tài liệu về El Sistema

[petite_phuong]

El Sistema, cảm hứng từ Venezuela

Ngọc Anh

Mỹ nói El Sistema chính là thứ họ cần gấp, còn Anh cũng sao chép mô hình này. Suốt 35 năm qua, hệ thống giáo dục âm nhạc công lập El Sistema đã giúp thay đổi cuộc sống của hàng trăm nghìn thanh thiếu niên nghèo Venezuela với triết lý âm nhạc là con đường đầu tiên giúp họ nâng cao tri thức và các kỹ năng xã hội.

Môi trường lý tưởng

El Sistema là một chương trình giáo dục âm nhạc công lập ở Venezuela, ban đầu được gọi là Hành động xã hội vì âm nhạc. Tên chính thức của nó là Fundación del Estado para el Sistema Nacional de las Orquestas Juveniles e Infantiles de Venezuela (Fesnojiv), và đôi khi dịch sang tiếng Anh là "Mạng lưới quốc gia các dàn nhạc của thanh thiếu niên Venezuela".

El Sistema quản lý hơn 150 dàn nhạc thanh niên và 70 dàn nhạc thiếu niên. Nhưng thành tựu lớn nhất của nó là tạo điều kiện cho hơn 250 nghìn thanh thiếu niên tham dự miễn phí các trường âm nhạc trong hệ thống của mình trên khắp đất nước, 90% trong số đó là con các gia đình nghèo. Những em này không những được miễn học phí mà còn được cấp nhạc cụ, thậm chí cả thẻ xe buýt đến lớp.

Năm 1975, nhà kinh tế và nhạc sĩ José Antonio Abreu sáng lập chương trình Hành động xã hội vì âm nhạc và trở thành giám đốc của nó. Abreu đã dẫn dắt chương trình trong suốt 35 năm qua thông qua mười cơ quan quản lý khác nhau. Kết hợp sự khôn khéo về chính trị với lòng tận tâm hết mực, Abreu đã nuôi dưỡng giấc mơ, nơi âm nhạc được xem như môi trường lý tưởng mà trẻ em càng sớm được trưởng thành trong đó thì càng tốt cho xã hội.

Chính phủ Venezuela bắt đầu tài trợ hoàn toàn cho sáng kiến của Abreu kể từ khi dàn nhạc của ông thành công rực rỡ tại một cuộc thi quốc tế ở Aberdeen, Scotland, năm 1977. Chính quyền của Tổng thống Hugo Chavez hiện nay tiếp tục là người bảo trợ hào phóng nhất của El Sistema, cấp cho El Sistema gần như toàn bộ ngân sách hoạt động hàng năm cũng như các dự án vốn bổ sung.

Được chính phủ hỗ trợ, El Sistema bắt đầu đưa chương trình âm nhạc của mình vào giảng dạy ở tất cả các trường công lập, để đến năm 2015 tăng số trẻ được học nhạc trong hệ thống này lên 500 nghìn em.

Tuy hoạt động âm nhạc nhưng El Sistema chưa bao giờ thuộc quản lý của Bộ Văn hóa mà lại thuộc quản lý của Bộ Gia đình, Sức khỏe và Thể thao vì mục đích của El Sistema là dùng âm nhạc điều chỉnh hành vi và nhờ thế sẽ giúp thanh thiếu niên tránh xa cái xấu.

Chương trình này nổi tiếng bởi đã cứu nhiều thanh thiếu niên nghèo thoát khỏi cảnh chìm sâu vào ma túy và bạo lực. Thậm chí, theo Báo El Nacional của Venezuela, từ năm 2007, dưới sự giám sát của Bộ Nội vụ và Tư pháp, El Sistema đã mở rộng hoạt động âm nhạc của mình đến một số trại giam.

Ngày 6/6/2007, Ngân hàng Phát triển Liên Mỹ IDB công bố cho El Systema vay 150 triệu USD để xây dựng bảy trung tâm vùng ở khắp Venezuela. Nhiều chủ ngân hàng trong IDB ban đầu phản đối khoản cho vay này với lý do nhạc cổ điển chỉ dành cho tầng lớp giàu có. Trên thực tế, IDB đã tiến hành các nghiên cứu trên hơn hai triệu thanh niên, những người từng tham gia các lớp nhạc của El Sistema, và rút ra kết luận, việc tham gia El Sistema giúp họ học tập ở trường tốt hơn và giảm tội phạm vị thành niên. Cân nhắc các lợi ích đó, ngân hàng này cho rằng mỗi USD đầu tư vào El Sistema sẽ đem lại 1,68 USD lợi nhuận cho xã hội.

Trưởng thành từ El Sistema và tiếp tục đóng góp cho hệ thống này có những nghệ sĩ danh tiếng như Gustavo Dudamel (nhạc trưởng chính của Gothenburg Symphony, Thụy Điển, và Giám đốc âm nhạc của Los Angeles Philharmonic, Mỹ), hay Edicson Ruiz (nhạc công contrabass, người trở thành nhạc công của Berlin Philharmonic Orchestra năm 17 tuổi, trẻ thứ hai trong lịch sử của dàn nhạc giao hưởng này, và là người Mỹ Latin đầu tiên chơi cho Berlin Philharmonic Orchestra)...

Một sản phẩm quan trọng của El Sistema là Dàn nhạc trẻ Simon Bolivar (Orquesta Sinfónica Simón Bolívar). Năm 2007, dàn nhạc ra mắt lần đầu tại Carnegie Hall ở Mỹ và và cùng năm đó có buổi biểu diễn đầu tiên tại Festival Nhạc cổ điển BBC Proms ở Anh dưới sự chỉ huy của Dudamel, và nhận được những lời khen ngợi nồng nhiệt.

Gần đây, El Sistema đã xây dựng một dàn nhạc trẻ mới mang tên Teresa Carreño với các nhạc sĩ có trình độ hàng đầu trong hệ thống của mình. Teresa Carreño sẽ có chuyến lưu diễn quốc tế đầu tiên vào mùa thu này.

Thành công của El Sistema là kết quả tất yếu của một chương trình đào tạo có quan điểm thực tế và quyết tâm cao. Danh tiếng của nó vượt ra ngoài biên giới Venezuela và vươn xa hơn mọi trông đợi.

Báo El Nacional ngày 5/11/2007 trích dẫn lời của nhạc trưởng, nhà soạn nhạc nổi tiếng người Mỹ John Williams: "Đây là điều độc nhất vô nhị trên toàn thế giới... mà chúng tôi cần gấp ở đây [ở Mỹ]."

Thực tế, ở Mỹ đã có trường nhạc Conservatory Lab Charter ở Massachusetts là trường công đầu tiên học theo hình mẫu El Sistema, dạy nhạc miễn phí cho học sinh lứa tuổi tiểu học và trung học cơ sở ba tiếng mỗi ngày, bên cạnh việc học văn hóa.

Ngày 22/11/2007, khi bình luận về việc Chính phủ Vương quốc Anh chi 332 triệu bảng cho giáo dục âm nhạc, hai triệu bảng trong số đó sẽ được dành cho ba vùng kinh tế kém phát triển nhất ở nước này, nghệ sĩ cello kỳ cựu Julian Lloyd Webber, cho rằng họ phải cám ơn Venezuela vì mô hình El Sistema của nước này đã gợi ý Chính phủ Anh cho ra đời một dự án phát triển giáo dục âm nhạc cộng đồng tương tự. Từ năm 2008, chương trình El Sistema đầu tiên của Vương quốc Anh đã được thử nghiệm ở quận Raploch thuộc TP Stirling, Scotland.

Tầm nhìn Abreu

Với nhiều thanh thiếu niên, José Antonio Abreu giống như người gieo hi vọng, kiến tạo giấc mơ, nhưng chỉ một từ đơn giản thích hợp với nghệ sĩ bậc thầy này, đó là “nhìn xa trông rộng”.

Sinh ra trong một gia đình đông con có truyền thống âm nhạc vào ngày 7/5/1939 tại Valera, một thành phố phía tây bắc bang Trujillo, Abreu thú nhận rằng chính lòng hăm hở phục vụ đất nước, những lo lắng và băn khoăn về tình trạng bất bình đẳng trong xã hội đã khuyến khích ông vào năm 1975 thành lập El Sistema, một phương pháp đào tạo mới mẻ, coi âm nhạc là con đường đầu tiên giúp giới trẻ nâng cao tri thức và kỹ năng xã hội. Chỉ bốn năm sau, ông nhận được Giải thưởng Âm nhạc Quốc gia vì nhưng cống hiến của mình cho El Sistema.

Abreu từng tóm tắt mục tiêu của El Sistema, cũng là sự nghiệp suốt đời của mình, như sau, "Hãy để chúng tôi cho các em thấy vẻ đẹp của âm nhạc và để âm nhạc cho các em thấy vẻ đẹp của cuộc sống."

Abreu bắt đầu học nhạc ở Barquisimeto, một trung tâm nghệ thuật ở Venưzuela; sau đó, vào năm 1957, ông đến Học viện Âm nhạc Caracas, nơi ông học piano, organ, đàn harp, và sáng tác. Năm 1967, ông nhận Giải thưởng Âm nhạc Giao hưởng Quốc gia. Nhưng trước đó, ông đã kịp tốt nghiệp hạng ưu ngành kinh tế tại Đại học Católica Andres Bello và được trao bằng Tiến sĩ ngành Kinh tế Dầu khí cũng tại trường đại học này vào năm 1961.

Như rất nhiều văn nghệ sĩ các nước Mỹ Latin, ông tích cực tham gia hoạt động chính trị, từng là nghị sĩ quốc hội. Sau khi thôi làm nghị sĩ, ông lại làm giáo sư kinh tế và pháp luật tại Đại học Simón Bolívar. Năm 1983, ông quay lại hoạt động chính trị với chức Bộ trưởng Văn hoá.

Với kinh nghiệm hoạt động ở El Sistema, Abreu được bổ nhiệm làm Đại sứ đặc biệt cho chương trình của UNESCO nhằm phát triển mạng lưới toàn cầu các dàn nhạc và dàn hợp xướng của thanh thiếu niên vào năm 1995, đồng thời là đại diện đặc biệt cho chương trình "Phong trào Thế giới Các dàn nhạc và Dàn đồng ca thanh thiếu niên".

Trong suốt sự nghiệp của mình, Abreu liên tiếp được vinh danh bởi vô số giải thưởng của Mỹ, Nhật Bản, Canada, Ý, Anh, Đức, Thuỵ Điển... Gần đây nhất, năm 2010, Abreu được trao giải thưởng Erasmus của Đức trị giá 150 nghìn euro.

Trước đó, năm 2009, Abreu nhận giải thưởng Pha lê của Diễn đàn Kinh tế Thế giới và giải thưởng TED trị giá 100.000 đô-la. Lý do trao giải nêu rõ: "Một bậc thầy, người đã thay đổi cuộc sống của hàng chục ngàn trẻ em... thông qua âm nhạc cổ điển."

Năm 2009, khi trao giải cho Abreu, Học viện Âm nhạc Hoàng gia Thụy Điển đã nói về ông như sau:

“Với tầm nhìn cho rằng thế giới nhạc cổ điển có thể giúp cải thiện cuộc sống của trẻ em Venezuela, ông đã tạo ra mạng lưới âm nhạc El Sistema, đem đến công cụ để thoát khỏi cái nghèo cho hàng trăm ngàn người. Sáng tạo thành công của José Antonio Abreu đã giúp phát huy các giá trị truyền thống như sự tôn trọng, tình bạn, và tình người. Thành tựu của ông chỉ cho chúng ta thấy những gì là có thể khi âm nhạc trở thành nền tảng chung và do đó là một phần của cuộc sống hàng ngày của mỗi con người... Tầm nhìn của José Antonio Abreu là một hình mẫu cho tất cả chúng ta.”

Nguồn: Tia Sáng

[Chibura]

Em kiếm bài này ở đâu vậy Phương Anh?

[petite_phuong]

Những ngôi sao của El Sistema

Ngọc Anh

Ước mơ của mọi nghệ sĩ trẻ ở Venezuela là được chơi cho Dàn nhạc Trẻ Simón Bolívar, điểm sáng chói nhất của El Sistema, và thành công như nhạc trưởng trẻ tuổi tài ba Gustavo Dudamel. Dàn nhạc đã phát hành ba album với hãng thu âm danh tiếng Deutsche Grammophon, còn bản thân Gustavo Dudamel cũng là nghệ sĩ độc quyền của hãng này từ sáu năm nay.

Giấc mơ của mọi nghệ sĩ trẻ

Dàn nhạc Trẻ Simón Bolívar (The Simón Bolívar Youth Orchestra of Venezuela, viết tắt là SBYOV) được José Antonio Abreu thành lập vào năm 1975. Dàn nhạc có hai nhạc trưởng chính: José Antonio Abreu, người đã nắm giữ vị trí này trong hơn hai thập niên; và nhạc trưởng Alfredo Rugeles, người hiện giữ cương vị giám đốc nghệ thuật. Ngoài ra, dàn nhạc luôn chào đón các nhạc trưởng khách mời nổi tiếng đứng lên bục chỉ huy. Những đóng góp của họ cho chuẩn mực nghệ thuật của dàn nhạc là vô giá.

Dàn nhạc đã chơi tại nhiều địa điểm quan trọng ở châu Âu, châu Á, Bắc và Nam Mỹ. Danh mục biểu diễn của của SBYOV rất đa dạng, bao gồm các tác phẩm quan trọng của Venezuela và Mỹ Latin đã được biết đến và phổ biến nhờ các buổi diễn và các bản thu âm của dàn nhạc. Trong hai năm 1980-1981, dàn nhạc phát hành ba album, và trong những năm 1990 cho ra mắt các bản thu âm với hãng Dorian dưới đũa chỉ huy của Eduardo Mata, Enrique Diemecke, Maximiano Valdés và Keri-Lynn Wilson. Năm 2006, SBYOV bắt đầu thu âm cho hãng Deutsche Grammophon dưới sự chỉ huy của Gustavo Dudamel. Ba CD đã được phát hành.

Từ năm 1976, Nhà hát Teresa Carreño Theater trở thành trụ sở cố định của SBYOV nơi dàn nhạc biểu diễn hàng tuần. Các chương trình hàn lâm của dàn nhạc (Programa Académico Orquestal) được phát triển từ năm 2001. Thông qua chương trình này, các nghệ sĩ giỏi nhất từ các Núcleo* trên khắp đất nước gia nhập vào SBYOV và tại đây các nghệ sĩ giàu kinh nghiệm nhất trong hệ thống El Sistema tiếp tục giúp họ thành tài. Nhiều nghệ sĩ tài năng của SBYOV đã được thế giới biết tới và công nhận. Vì vậy được chơi nhạc cùng SBYOV hiển nhiên là mơ ước của mọi nghệ sĩ trẻ ở Venezuela.

Nghệ sĩ contrabass Edicson Ruiz (1985), từng chơi trong SBYOV, hiện là thành viên của Berlin Philharmonic Orchestra (BPO). Anh cũng là nghệ sĩ châu Mỹ Latin đầu tiên trong dàn nhạc danh tiếng này. Ruiz bắt đầu sự nghiệp âm nhạc của mình ở tuổi 11 khi gia nhập El Sistema. Năm 2001, anh giành giải nhất cuộc thi nghệ sĩ độc tấu trẻ do Hiệp hội quốc tế các nghệ sĩ đàn bass tổ chức tại Indianapolis (Mỹ). Sau buổi hòa nhạc đầu tiên của anh tại Đức, anh được mời vào một vị trí trong BPO, và trở thành thành viên chính thức của BPO sau một năm đào tạo.

Dù là thành viên của BPO nhưng Edicson Ruiz vẫn thường xuyên quay về Caracas. Trong cuốn phim tài liệu Lời hứa của âm nhạc do hãng truyền hình Đức DW TV sản xuất, anh tâm sự: “Tôi thấy có trách nhiệm với đất nước mình. Tôi không thể đơn giản quay lưng lại với đất nước mình và sống một đời sống cao ở Đức. Tôi sẽ tiếp tục trở về nhà, không chỉ để trả nợ mà còn để học từ các học trò của mình.”

Nguồn năng lượng từ Venezuela

Cũng như Edicson Ruiz, Gustavo Dudamel là một tấm gương chói lọi cho bạn bè đồng nghiệp ở SBYOV nói riêng cũng như cả hệ thống El Sistema nói chung. Được quốc tế chú ý tới nhờ chiến thắng tại Cuộc thi chỉ huy Gustav Mahler do Dàn nhạc giao hưởng Bamberger tổ chức tháng 5/2004, người nhạc trưởng trẻ tuổi này tiếp tục chia sẻ lòng nhiệt tình của mình dành cho âm nhạc với khán giả đủ mọi lứa tuổi trên khắp thế giới.

Vào mùa thu 2010, khi bắt đầu năm thứ 12 với vai trò giám đốc âm nhạc của SBYOV, anh cũng bước vào mùa diễn thứ hai của mình trong vai trò giám đốc âm nhạc của Dàn nhạc Los Angeles Philharmonic (LAPO) và mùa diễn thứ tư cùng với Dàn nhạc Gothenburg Symphony, nơi anh đảm nhiệm vai trò nhạc trưởng chính thức.

Trưởng thành từ hệ thống El Sistema, Gustavo Dudamel lại tiếp tục đầu tư thời gian và công sức cho âm nhạc cổ điển như một phương tiện thay đổi xã hội. Dudamel còn mang thông điệp này đến Dàn nhạc Trẻ Los Angeles (Youth Orchestra Los Angeles, viết tắt là YOLA), một chương trình dành cho trẻ em thiệt thòi. Anh cũng tham gia tư vấn cho chương trình âm nhạc tương tự ở Gothenburg, Thụy Điển và Raploch, Scotland.

Vào tháng 1 và tháng 2 năm nay, Dudamel đã dẫn dắt LAPO trong tour diễn quốc tế đầu tiên của anh trong vai trò giám đốc âm nhạc với các buổi hòa nhạc tại Lisbon, Madrid, Cologne, London, Paris, Budapest và Vienna với danh mục biểu diễn gồm Slonimsky’s Earbox của John Adams, Symphony No.1 Jeremiah của Bernstein, Symphony No. 7 của Beethoven, và Symphony No. 9 của Mahler.

Cũng trong tháng 4, Dudamel sẽ cùng BPO biểu diễn trong hai tuần ở Berlin và tại Liên hoan Phục sinh Salzburg. Gustavo Dudamel tiếp tục dẫn dắt SBYOV mùa diễn này với các buổi hòa nhạc và thu âm ở Caracas, cũng như một tour diễn Nam Mỹ trải rộng tới São Paulo, Rio de Janeiro, Buenos Aires và Mexico City.

Gustavo Dudamel là nghệ sĩ độc quyền của hãng Deutsche Grammophon từ năm 2005. Bản thu âm ra mắt của anh, Beethoven Nos. 5&7 cùng SBYOV đã nhận giải Echo Award năm 2007 (Đức) ở hạng mục “Nghệ sĩ mới của năm.” Các DVD của Dudamel gồm: Hòa nhạc ra mắt của Dudamel trong vai trò giám đốc âm nhạc Los Angeles Philharmonic được thu âm vào ngày 8/10/2009; Birthday Concert for Pope Benedict XVI v�Live from Salzburg với các tác phẩm nổi bật Pictures at an Exhibition của Mussorgsky/Ravel v�Triple Concerto của Beethoven cùng các nghệ sĩ Martha Argerich, Renaud, Gautier Capuçon và SBYOV.

Gustavo Dudamel sinh năm 1981 tại Barquisimeto, Venezuela, nơi anh học violin tại Nhạc viện Jacino Lara và sau đó là Học viện Violin Mỹ Latin. Năm 1996, anh bắt đầu các bài học chỉ huy và cùng năm đó được bổ nhiệm làm Giám đốc âm nhạc của Dàn nhạc thính phòng Amadeus. Năm 1999, cùng với việc bổ nhiệm vị trí giám đốc âm nhạc của SBYOV, anh bắt đầu chỉ huy cùng với José Antonio Abreu.

Dudamel đã được tặng nhiều giải thưởng nhờ những đóng góp nổi bật cho âm nhạc và đời sống văn hóa Latin. Năm 2008, Dudamel nhận giải Royal Philharmonic Society Music Award for Young Artists của Anh. Cũng năm đó, cùng với cố vấn kỳ cựu Abreu, anh được nhận “Q Prize” của Đại học Harvard vì công việc phi thường dành cho trẻ em. Dudamel còn nhận giải Chevalier dans l’Ordre des Arts et des Lettres tại Paris năm 2009 và Eugene McDermott Award in the Arts của MIT năm 2010, một ghi nhận dành cho các tài năng đang nổi có sáng kiến. Dudamel được ghi danh vào danh sách 100 nhân vật có ảnh hưởng nhất năm 2009 của tạp chí TIME và đã ba lần được lên chương trình 60 Minutes của CBS.

Lớn lên cùng SBYOV, Dudamel tâm sự: “Dàn nhạc đã là gia đình của tôi từ khi tôi bắt đầu chơi violin. Khi tôi bắt đầu học chơi violin ở tuổi lên năm, nhiều cậu bạn khác cũng như vậy. Toàn hệ thống El Sistema là gia đình của tôi. Chúng tôi là bạn bè đã được 20 năm! Giờ đây tôi có cơ hội làm việc với các dàn nhạc lớn nhất thế giới. Tôi học từ mọi dàn nhạc và cố trao cho chúng điều mà tôi học đươc từ Venezuela, từ El Sistema được thầy Abreu xây dựng. Mỗi khi quay lại Venezuela, tôi như thể được nạp năng lượng. Vì SBYOV như là mặt trời vậy, nó có nguồn năng lượng khổng lồ, nó sẽ nạp đầy bạn.”

“Điều tệ hại nhất có thể xảy ra với một đất nước là các tài năng của nó phải thoát ly. Dĩ nhiên việc được giới thiệu ở ngoại quốc là rất quan trọng. Edicson Ruiz của chúng tôi giờ đây chơi cùng Berlin Philharmonic, nhưng tôi hiểu tôi không thể rời đất nước mình. Vì đất nước tôi cho tôi mọi thứ, mọi thứ mà tôi đã học được. Gia đình và bạn bè tôi ở đây. Đó là cái gì đó rất quan trọng với tôi. Vì mặc dầu có những thế hệ trẻ em mới tại El Sistema thì chúng cũng là gia đình tôi. Trong người chúng tôi chảy cùng một dòng máu. Thật lạ thường khi thấy các dàn nhạc mới ra đời. Chúng chơi với cùng một tinh thần như dàn nhạc đầu tiên của thầy Abreu đã chơi vào năm 1975. Tinh thần đó giống như khao khát nói lên rằng: ‘Nhìn tôi này, tôi ở đây!’ Đó là điều đã truyền qua các thế hệ, dấu ấn phân biệt của chúng tôi.”

---

El Sistema được tạo bởi 180 Núcleo (hạt nhân) trên khắp Venezuela. Các tòa nhà tập thể cũ, thậm chí các nhà trại tù bỏ hoang, đã được cải tạo để trở thành các Núcleo - nơi hoạt động của các dàn nhạc và hợp xướng cũng như hoạt động cộng đồng về giáo dục, văn hóa nghệ thuật của El Sistema được phát triển.

Nguồn: Tia Sáng

[petite_phuong]

Em kiếm bài này ở đâu vậy Phương Anh?

Em xin lỗi, em đã ghi nguồn rồi ạ.

[Chibura]

vậy nó là đây nhỉ?

http://elsistemausa.org/el-sistema/venezuela/

[petite_phuong]

Bảy “chìa khóa” của El Sistema

Ngọc Anh

Bền bỉ thực hiện bảy biện pháp giáo dục âm nhạc, El Sistema (1) đã chứng tỏ mình là một chương trình âm nhạc vừa có thể tạo ra các nghệ sĩ lớn, vừa có thể bất thần chuyển hướng đường đời của hàng trăm ngàn trẻ em nghèo tại một quốc gia như thế nào.


Khẩu hiệu của El Sistema là “Chơi nhạc và chiến đấu” (To play and to fight). Đây vốn là nhan đề bài báo viết về Dàn nhạc Trẻ Quốc gia đăng trên tờ El Nacional ngày 2/2/1976, phản ánh sự vững vàng và bền bỉ, cũng là hai phẩm chất đặc trưng đã dẫn dắt và đưa El Sistema trở thành chương trình âm nhạc mang tính xã hội quan trọng nhất ở Venezuela trong vài thập niên gần đây.

Với các nghệ sĩ của El Sistema, “Chơi nhạc và chiến đấu” nghĩa là coi âm nhạc như một trải nghiệm tập thể và đòi hỏi một sự theo đuổi bền bỉ cho tới khi giấc mơ trở thành hiện thực.

Phương pháp giáo dục âm nhạc của El Sistema nhấn mạnh vào đồng diễn, học theo nhóm, dạy bạn cùng lứa, và cam kết gìn giữ niềm vui học nhạc và khiến cho âm nhạc luôn hiện diện. Đôi khi được nhắc đến như là “nhất đam mê, nhì tinh lọc”, phương pháp luận của El Sistema rõ ràng là trái ngược với nhiều cách đào tạo âm nhạc ở các nước ngoài châu Mỹ Latinh. Mấu chốt đào tạo sinh viên của El Sistema là chuẩn bị cho việc tham gia vào các nhóm hòa tấu dàn nhạc. Hai việc có tầm quan trọng ngang nhau là ca hát trong hợp xướng và nhiều kiểu đồng diễn khác, những kiểu thích nghi tốt với một sự đa dạng về thể loại và nguồn gốc âm nhạc. El Sistema có bảy phương pháp chính:

Học phối hợp

Ở tuổi lên năm, trẻ em làm quen nhạc cụ đầu tiên, bắt đầu với ống tiêu (bằng gỗ hoặc nhựa thuộc loại sáo, có tám lỗ để bấm) và nhạc cụ gõ. Chúng cũng tham gia vào một đội hợp xướng nhằm xây dựng cộng đồng thông qua các hoạt động đồng diễn. Lên bảy tuổi, tất cả học viên có thể chọn nhạc cụ dây hay nhạc cụ hơi đầu tiên. Trẻ em có thể thay đổi nhạc cụ nhưng không được khuyến khích làm vậy vì nông nổi.

Chỉ dẫn

Chỉ dẫn ban đầu bao gồm cách hát và cách chơi nhạc cụ của học viên, thường tập trung vào các nốt đơn lẻ trong một bài đồng ca; điều này giúp phát triển cảm giác về âm thanh đặc trưng. Việc học cách sử dụng ký âm chuẩn mực đầy đủ thường mất nhiều năm và được kết hợp chặt chẽ vào việc học cơ bản. Có ba mức độ thực hành hàng tuần: hoạt động đồng diễn cả nhóm, hoạt động theo phân nhóm và các bài học riêng. Học viên thường bất ngờ gặp cùng một giáo viên trong cả phân nhóm và các bài học riêng. Điều này cho phép học viên nhanh tiến bộ, các thói quen xấu nhanh chóng được sửa chữa, các thói quen tốt thường được phát triển.

Học qua biểu diễn

Học viên chơi nhạc trước khán giả càng nhiều càng tốt. Điều này giảm bớt áp lực khi biểu diễn chính thức và cho phép việc biểu diễn trở thành một phần tự nhiên trong đời sống âm nhạc của họ. Học viên thường xuyên xem các bạn học biểu diễn, cho phép họ vừa xem vừa được tạo cảm hứng nhờ thành tích của các bạn cùng lứa. Từ tuổi nhỏ, học viên đã được phơi mình trong đủ loại dàn nhạc trong hệ thống, từ trình độ thấp nhất đến trình độ thành công trên trường quốc tế như Dàn nhạc Trẻ Simón Bolívar.

Môi trường

Chương trình sơ cấp của El Sistema tập trung vào việc tạo ra một nơi trú ẩn thường ngày an toàn, vui vẻ, xây đắp lòng tự trọng và ý thức về giá trị của từng đứa trẻ. Kỉ luật được thả lỏng nhưng buộc phải tuân thủ. Có mặt hay không không thành vấn đề; trẻ em muốn ở tại Núcleo (2) địa phương vì chính bản thân chúng, vì giáo viên và các bạn học của chúng. Mặc dù học tập chăm chỉ và thành tích được coi trọng nhưng không bao giờ được bỏ quên cảm giác vui vẻ.

Giáo viên

Đa số giáo viên của El Sistema và người lãnh đạo các Núcleo từng là học viên của chương trình. Họ hiểu cả sứ mệnh xã hội lẫn sứ mệnh âm nhạc của chương trình – họ nuôi dưỡng đồng thời con người cá nhân và con người nghệ sĩ. Giáo viên có thể chú ý riêng tới từng học viên. Nếu họ nhận thấy một đứa trẻ vắng mặt tại Núcleo tới buổi thứ hai mà không thông báo trước, họ thường tới nhà chúng để tìm hiểu lý do vắng mặt.

Chương trình giảng dạy

El Sistema có một chương trình giảng dạy quốc gia, tuy nhiên mỗi địa phương có thể tùy cơ ứng biến chương trình của mình. Toàn bộ chương trình bắt đầu bằng các bản chuyển soạn đơn giản từ các tác phẩm quy mô với âm lượng lớn. Các kiệt tác này thường được giới thiệu lại khi trẻ em tiến lên theo hệ thống. Như Gustavo Dudamel tâm sự: “Chúng tôi sống cả đời trong các tác phẩm này. Khi chúng tôi chơi Giao hưởng số 5 của Beethoven thì đó là điều quan trọng nhất đã xảy ra trên thế giới.”

El Sistema giới thiệu cho học viên của mình cả các nhà soạn nhạc cổ điển nổi tiếng thế giới lẫn các nhà soạn nhạc châu Mỹ Latin và các nghệ sĩ dân gian Venezuela.

Làm việc với cha mẹ

El Sistema dành thời gian đáng kể để làm việc với cha mẹ của học viên. Với trẻ 2 hay 3 tuổi, giáo viên tới thăm nhà để bảo đảm rằng gia đình hiểu rõ cấp độ cam kết đòi hỏi ở họ. Khi học viên bắt đầu học nhạc cụ, giáo viên hướng dẫn cho các bậc cha mẹ cách tốt nhất để cổ vũ đứa trẻ tuân thủ lịch luyện tập tại nhà, đưa ra phản hồi và khuyến khích chúng. Nếu học viên vào được một dàn nhạc trẻ hay dàn nhạc thành phố, họ sẽ nhận được một khoản thu nhập; khoản này không chỉ vinh danh thành tích của học viên mà còn có giá trị hết sức thực tế với đời sống gia đình, vì thế họ không cần kéo con mình ra khỏi El Sistema để lao động kiếm sống.

“Chúng tôi trải qua khoảng sáu tháng để học lý thuyết, nhịp điệu, cách đọc bản nhạc rồi họ trao nhạc cụ cho chúng tôi. Đó là điều khác biệt hoàn toàn. Rồi đùng một cái: đây là bản giao hưởng số 4 của Tchaikovsky. Đây là một trong các tác phẩm đầu tiên mà dàn nhạc tập tại đây. Chúng tôi kêu khó nhưng thầy José Antonio Abreu tiếp tục nhắc chúng tôi rằng không gì là không thể. Càng khó thì chúng tôi phải càng dễ dàng làm được. Chúng tôi chỉ phải làm việc chăm chỉ hơn. Điều hay ở Venezuela là khi bạn học chơi một nhạc cụ, bạn học với vai trò như một bộ phận của dàn nhạc. Chúng tôi không mất năm –sáu năm để thực hành tại nhà hay tại trường nhạc.
Các dàn nhạc ở đây rất đồ sộ. Tôi tới đây và phải quen biết đến 250 người. Một số người tới từ những khu thuộc Caracas mà tôi chưa hề nghe nói đến. Một số sống trong các ngõ ngách. Một hỗn hợp phức tạp. Người ta dạy chúng tôi không đánh giá dựa trên tầng lớp hay gia đình. Việc bạn từ đâu đến và gia đình bạn là ai chẳng thành vấn đề gì. Vấn đề là bạn đang ở đó và muốn học chơi một nhạc cụ, bạn muốn kết bạn. Việc bạn giàu hay nghèo cũng chẳng thành vấn đề. Điều đáng kể là bạn đã sẵn sàng học tập chăm chỉ và bạn muốn chơi nhạc.” - Jhoanna Sierralta, nghệ sĩ violin của Dàn nhạc Trẻ Simón Bolívar thuộc hệ thống El Sistema

(1) El Sistema là một chương trình giáo dục âm nhạc công lập ở Venezuela hiện đang có khoảng 250 nghìn thanh thiếu niên của nước này tham gia. Xem thêm bài trên Tia Sáng số 7 và 8, tháng 4/2011

(2) El Sistema được tạo bởi 180 Núcleo (hạt nhân) trên khắp Venezuela. Các tòa nhà tập thể cũ, thậm chí các nhà trại tù bỏ hoang, đã được cải tạo để trở thành các Núcleo - nơi hoạt động của các dàn nhạc và hợp xướng cũng như hoạt động cộng đồng về giáo dục, văn hóa nghệ thuật của El Sistema được phát triển

Nguồn: Tạp chí Tia Sáng

[Toocky]

Cho Toocky thêm vài lời nhé: Hiện tại nếu có bạn nào đã + sắp tốt nghiệp chuyên ngành âm nhạc, muốn theo học mô hình El Systema (Master) tại Mỹ, chi phí học hoàn toàn miễn phí, thì liên hệ với Toocky nhé. Toocky sẽ hết sức, hết sức giúp bạn "Ra đi là để Trờ Về"! Việt Nam mình đang cần lắm những người hiểu và có thể học tập + tiến hành mô hình El Systema. Toocky cũng đã bắt đầu nghiên cứu El Sistema được 2 năm. Nhưng một mình thì không làm nổi. Các bạn Sinh Viên ơi!!!!

[Chibura]

Em hỏi chị Toocky một chút. Em đọc trên đây thì thấy nguồn tài trợ của chương trình này tại Venezuela khá vững (chính phủ cơ mà):

Chính phủ Venezuela bắt đầu tài trợ hoàn toàn cho sáng kiến của Abreu kể từ khi dàn nhạc của ông thành công rực rỡ tại một cuộc thi quốc tế ở Aberdeen, Scotland, năm 1977. Chính quyền của Tổng thống Hugo Chavez hiện nay tiếp tục là người bảo trợ hào phóng nhất của El Sistema, cấp cho El Sistema gần như toàn bộ ngân sách hoạt động hàng năm cũng như các dự án vốn bổ sung.

Nhưng nếu các quốc gia khác cũng muốn áp dụng chương trình này, thì họ lấy kinh phí từ đâu ra để duy trì một chương trình dài hơi đến như vậy? Xin tiền chính phủ đâu phải là chuyện dễ. +__+

Chị có thể nói qua một chút về cách thức duy trì ngân sách của El Sistema ở quốc gia khác được không ạ?