Tản mạn Puccini

[conghoan_1998]

Puccini là người chuyên soạn opera. Sinh năm 1858 mất năm 1924, gần năm sinh của Callas. Nổi tiêng với nhiều tác phẩm Opera được yêu mến : Madama Butterfly, Tosca, La Bohème, Turandot hay aria nổi tiếng O Mio Babino Caro.
Nhất là máy chém giọng kinh hoàng - Turandot, rất hay nhưng viết ở những quãng cao nên khiến opera này trở thành nỗi khiếp sợ của các Soprano, kể cả true dramatic. Em lập topic này cốt không phải để nói về Puccini mà là để bàn về cái máy chém giọng Turandot ấy. Bác nào định nghĩa cho em "kịch tính" là gì với. Kịch tính nhiều hay ít thì ảnh hưởng gì ? Cái bà Birgit Nilson sao giọng bả to thế không biết. Ai hiểu nhiều và thích Turandot giúp em với.
Kể ra ông Puccini này cũng lạ thật, cái gì viết nhẹ thì quá nhẹ : Mdm Butterfly chẳng hạn, đã viết nặng thì nặng khủng khiếp : Tosca, Turandot.
Xin tặng các bác Aria In Questa Renggia dưới giọng chị Callas, thần tượng của em :

[yes_Iam_here]

"Kịch tính" khác với "tính kịch". Giọng kịch tính trong opera nói đơn giản chủ yếu là chỉ về tính chất khỏe- mạnh-vang-lớn của giọng thôi. Các vai kịch tính nặng thường là những vai phải hát nhiều note cao fortissimo. Những người học opera đều biết, với ca sĩ trẻ, giọng chưa ổn định thì thường tránh hát các vai nặng, các vai đòi hỏi phải vắt kiệt giọng bằng nhiều note fortissimo xuyên dàn nhạc và hợp xướng như các vai nặng trong opera của Wagner, R.Strauss, Verdi, và thậm chí là opera Verismo. (Cách thể hiện Verismo truyền thống theo lối cũ thường đòi hỏi tính kịch nhiều, để cho cảm xúc tuôn trào thái quá đặc biệt ở các note cao forte, fortissimo. Leyla gencer từng bị 1 đồng nghiệp nổi tiếng coi thường vì bà đã k0 hát forte trong khi thực tế trong tổng phổ k0 hề yêu cầu vậy.)
Giọng kịch tính với cá nhân tôi cho rằng, nghiêng nhiều về bẩm sinh hơn là luyện tập hay kĩ thuật. Những giọng liric-spinto (1 dạng fa giữa trũ tình và kịch tính) ở mức độ nào đó có thể chuyển sang hát kịch tính được,nhưng giọng trữ tình /màu sắc mà hát kịch tính thì thường gây những ảnh hưởng đáng kể với giọng hát, đặc biệt là âm sắc và âm vực (có thể thấy rõ ở trường hợp của 1 số ca sĩ như L.Gencer, V.Zeanni,B.Sills...).

PS: Mdm Butterfly k0 hề là vai quá nhẹ, đấy là 1 vai lirico-spinto cực kỳ điển hình. Màn 1 lãng mạn, ngây thơ, trong sáng (lirico - trong love duet) chuyển sang màn 2 mạnh mẽ, sắt đá (lirico-spinto - trong "un bel di") và cuối cùng thành kịch tính dữ dội trong đau đớn, tuyệt vọng ở màn 3 (spinto - "Tu Tu Piccolo Iddio!"). Vai nhẹ của Puccini chỉ có Mimi, Musetta (La Bohème), Magda(La Rodine) hay mấy vai nữ trong Il Tritico thôi.

[Nina]

Thế còn vai Liu thì sao hả YIH, cảm quan cá nhân của mình thì nghĩ là vai này thuộc dạng giọng trong sáng lãng mạn, sẵn sàng tha thứ, sẵn sàng hy sinh, không thuộc dạng khoan cắt bê tông. Mà hình như vai này cũng chủ yếu có 2 aria với một màn lục tấu thôi, đều đau xót cả, nhưng cái thứ hai thì đau xót hơn.

[yes_Iam_here]

Thế còn vai Liu thì sao hả YIH, cảm quan cá nhân của mình thì nghĩ là vai này thuộc dạng giọng trong sáng lãng mạn, sẵn sàng tha thứ, sẵn sàng hy sinh, không thuộc dạng khoan cắt bê tông. Mà hình như vai này cũng chủ yếu có 2 aria với một màn lục tấu thôi, đều đau xót cả, nhưng cái thứ hai thì đau xót hơn.

Liu` cũng là trữ tình chuẩn đấy ah, vai thứ - tủ của chị béo ah, . Ôi cái "Signore ascolta" mây khói của chị béo mình mê..., mình mà là calaf lúc đấy nghe van vỉ thế chắc cũng bủn rủn rồi còn tơ tưởng gì em Turandot nữa.

[conghoan_1998]

Có ai nói rõ cho em cụ thể vì sao hát fortissimo cao lại hại giọng không ạ ? Birgit Nilson hát fortisimo từ khi bắt đầu sự nghiệp đến khi kết thúc sự nghiệp mà vẫn có sao đâu? Chị Callas biểu diễn Turandot và Die Walkure hay Insolde, Caballé diễn Turandot tần suất thường xuyên mà vẫn không ảnh hưởng gì. Sao Dessay hay Sumi Jo không diễn Turandot hay mấy vai Wagnerian nhỉ? Callas vẫn diễn đấy thôi, vẫn lên Ê6, G6 dễ như bỡn.
In Questa Renggia của chị Béo nghe sắt thép thế không biết !

[trung224]

Hát các vai đó phải hát các nốt với âm lượng cực lớn nên hại giọng. Cũng như bạn hát bất cứ 1 cái gì, nếu âm lượng vừa phải thì không sao. Bạn mà hát to gấp đôi lên thì một luc sau cổ bạn bị đau. Sau đó mà hát thì giọng bị vỡ, hát ko lên nốt dược dù âm lượng chỉ bình thường thôi. Ca sĩ hay người thường đều vậy. Trong khi rất nhiều người, hát rất to nhưng lại ko biêt đau. Đó là do cấu tạo thanh quản của họ nên âm lượng của giọng họ lớn
Giọng kịch tính của Nillson là chất giọng kịch tính tự nhiên, dây thanh quản của bà rất dày,do bà là người Bắc Âu nhưng do chất giọng đó, bà hát kém các vai nhẹ. Legato rất kém. Giọng Callas là là lyricco spinto soprano, giọng trữ tình pha chút kịch tính, nên có thể hát các vai nặng. Nhưng bạn có biết tại sao Callas chỉ trên đỉnh cao có hơn 10 năm ko, 1 phần do lối sống, phần khác là do ko biết giữ giọng nên giọng bị hỏng sớm.Caballe cũng như Ricciareli (bản của Karajan) là nữ cao trữ tình nhưng âm lượng giọng lớn tự nhiên nêncungx hát được Turandot nhưng họ diễn ít Turandot lắm. Caballe chủ yếu hát Liu thôi. Cũng có một vài lần xí xớn hát Turandot ( 1 bản hát với Carreras, 1 bản hát với Pava) nhưng nghe nói sau mấy lần đó, Caballe thấy giọng có chút ảnh hưởng nên từ sau cạch.
Giọng Dessay với Sumi JO là lyrico coloratura soprano, giọng mỏng hơn tờ giấy. Nếu hát Turandot đảm bảo sau 1 năm sẽ phải giải nghệ

[yes_Iam_here]

Ricciareli hoàn toàn là Lyric sop, thậm chí lyric color sop. Và nếu tôi không nhầm, bà không hát live turandot bao giờ mà chỉ thu âm studio (giống Sutherland). Ricciarelli là nạn nhân của Karajan - người luôn sử dụng các ca sĩ như 1 chi tiết trong 1 cỗ máy và khai thác triệt để. (Karjan từng xúi Janowitz hát Siegliende, Freni hát Aida. Ơn chúa là Freni đủ tỉnh táo để từ chối lời mời ngọt ngào của "cây nắp ấm" Turandot mà Karajan đã thỏ thẻ, nên dù mối quan hệ giữa 2 người có tí rạn nứt, nhưng chúng ta cũng k bị mất đi một ví dụ điển hình về giọng nữ cao trữ tình đẹp thuần chủng kiểu Ý.Gedda - fav tenor của Karajan cũng warning là làm việc với Karajan phải tỉnh táo, không mất giọng như chơi). Ricciareli là học trò cưng của bà Adami Corradetti trường khoa thanh nhạc nhạc viện Venice (trong giáo trình thanh nhạc đại học của ông Trung Kiên có 1 bài nói chuyệnn của 1 nhà nghiên cứu thanh nhạc người Nga và bà trưởng khoa này rất rất hay). Thập niên 70 xuất hiện 1 cách đầy hứa hẹn và có 1 sự nghiệp thu âm đáng nể với DG. Giống E.Suliotis và S.Sass, tham vọng Callas wanabe khiến Ric động vào 1 đống nhưng "đồ chơi nguy hiểm" như Turandot, Aida, Tosca,...nên đến giữa 80 bà đã có vấn đề về giọng và bị thất sủng ở tuổi 40s - thời kỳ đáng lẽ là đỉnh cao của nữ ca sĩ.
@ Trung: Callas k hề mất giọng, những bản thu âm live cuối cùng k xuất sắc như thời kỳ prime, nhưng giọng hát vẫn ở đk tốt. Những thất vọng trong cuộc sống tình cảm cá nhân, sụ thiếu thích nghi với sân khấu opera hiện đại, với các conductor thế hệ sau, khiến bà mất lửa diễn và dần bị đào thải. Mọi người có thể search trên youtube một trong những bài phỏng vấn cuối cùng của Callas, bà có nói về vấn đề này. Callas là 1 Diva và có 1 cuộc đời nghệ sỹ bi kịch cũng rất ... Diva ,

Turandot là 1 vai nguy hiểm, nếu không phải true dramatic. Caballe cũng k dám hát nhiều, và nên nhớ là đến 80s, Caballe âm sắc và sức manh trng các note cao k0 còn đc như thời kỳ 60s, 70s nữa. Kể cả Callas, sau khi diễn Turandot cũng cảm thấy mình đã ...tới hạn, nên hình như chỉ diễn có 1-2 buổi thôi.
@ nconghoan1998: hehe, bạn giật title về Puccini mà toàn hỏi về fortissimo thế. Hát được Turandot đâu phải là mốc để khẳng định level của ca sĩ. Đó chỉ là vai diễn khó và phù hợp với một type giọng đăc biệt thôi.

[conghoan_1998]

Mình đã chú giải ở trên rồi mà. Giật đầu bài là Pucini nhưng thực ra lại hỏi về toàn các loại máy chém giọng hàng đầu. Đúng như YIH đã nói, giọng Callas ngay cả khi sắp qua đời biểu diễn tại Nhật vẫn rất sung sức. Không có hiện tượng hỏng giọng. Mình cũng từng thử một vài vai kịch tính như Turandot, Isolde thấy giọng không còn lên cao được nữa, đang nhờ mấy chuyên gia khôi phục. Mình quyết định không dám động vào mấy vai kịch tính ấy nữa. Nhưng rõ ràng là âm nhạc của Turandot tuy không cao như Lakmé, không sáng tạo trau chuốt như Lucia di Lamermoor, không kinh khủng nặng nề như Die Walkure, không hồi hộp như Tosca nhưng vô cùng hoành tráng và hay. Mình thấy Pucini ko những giỏi về viết opera mà còn viết giao hưởng rất tài. Các bác nghe thử Madama Butterfly thấy âm nhạc rất hay, đi vào lòng người. Theo các bác, việc hát live fortissimo so với thu âm thì cái nào hại giọng hơn hay như nhau ?

[conghoan_1998]

Birgit Nilson khi duet Turandot với các tenor đều khiến các giọng nam cao khiếp sợ vì bị bà upstage cho tan tành mây khói. Em không hiểu thuật ngữ upstage lắm, bác nào chỉ giúp em. Các bản thu âm của Birgit Nilson đều cho thấy giọng bà át hết các giọng nam cao và biến nó thành một nốt đố khổng lồ. Sao các tenor không cố vượt qua mà lại để bà ấy át như vậy ? Riêng Caballe và Callas đều cho hay các giọng nam cao lại át họ. Vì sao vậy ? Đàn ông con trai giọng chưa đủ kịch tính hay sao lại để chị em phụ nữ át thế ?

[Nina]

Bạn conghoan_1998 (là sinh năm 1998 hả, eo ơi, trẻ quá!) có ... gài bẫy không đấy? Hát live theo mình thì khó hơn thu âm rồi, vì thu âm nếu hát hỏng ta còn có thể hát lại đến khi đạt chất lượng thì thôi. Còn hại giọng thì... mỗi ca sĩ phải biết giọng mình, khi nào có thể cố, khi nào nên thôi chứ nhỉ?

Upstage trên sân khấu opera thì theo mình nên dịch là hát át. Thật ra các giọng nam cao không thể hát át chị Nilson, thì đành phải chịu thôi, lực bất tòng tâm mà. Cho nên có gã tenor đẹp trai giở trò nịnh đầm, khi đó chị Nilson không hát át.

[trung224]

Mình thấy Nillson có một trường hợp upstage ko rõ lắm. Đó là bản thu Turandot ( gồm cả bản live và trong studio) với Corelli ,1tenor rất đẹp trai nhưng hát rất máu lửa, giọng cực dữ dội và to hay nói theo cách của anh Yes_Iamhere là xôi thịt.

[yes_Iam_here]

upstage the tớ hiểu là "chơi nhau" trên sân khấu. Khi 1 ca sĩ có ưu thế về giọng hơn (vang, to, hơn hoặc hơi dài hơn) mà tính tình bon chen và thích thể hiện thì sẽ ngân dài hơn, hoặc hát to hơn át cả giọng đồng nghiệp trong các duet, trio,..

Một ví dụ khi Del Monaco cố tính thể hiện với Elinor Ross, trong khi đáng lẽ phải dứt hơi cùng nhau:


hoặc Nilsson với Prevedi (a này cũng trông cũng đẹp jai mờ Nilsson không tha). Chỉ còn nghe thấy hiC của Nilsson.

Nilsson có vẻ chỉ cưng Domingo thôi, chứ còn Corelli cũng đâu có tha. Có vụ upstage nổi tiếng Corelli trên sân khấu Met trong trận battle of hiC lịch sử. Nilsson ngân Đố dài hơn Corelli, khiến cậu chàng uất ức quá mà đến màn 3 thay vì hun Turandot lại "tạp" ngay 1 phát vào nàng. . Nàng Nilsson cũng không vừa, sau buổi diễn, Khi Sir Bing gọi điện đến dò la, thì chị chàng kêu bỏ vai, k muốn hát với Cor nữa, rồi buông thõng 1 câu : "Đang bị dại" .

Callas, Del Monaco, Nilsson, Dimitrova,Rysanek,... là hay có nhiều giai thoại về các vụ upstage các đồng nghiệp, ngoài ưu thế giọng bẩm sinh họ còn là những người quá cá tính.

Những cú chơi k0 đẹp như vậy thường bị coi là thiếu chuyên nghiệp và các conductor rất ghét, nhưng do một phần khán giả phấn khích, một phần do họ là các ca sĩ là ngôi sao, tính tình cũng đồng bóng nên họ cứ làm Mình thích đọc mấy cái giai thoại này, chết cười

[trung224]

Cũng vì hay chơi trội thế nên dù có thời gian cộng tác khá dài với nhau ở La Scala trong thập niên 50 và 60 nhưng Karajan ko bao giờ mời Nillson hát trong các bản thu Studio của mình, dù Isolde, Brünnhilde,Turandot,Salome là những vai tủ của Nillson

[conghoan_1998]

Kể ra thế cũng đúng. Những ca sĩ càng có vòng hào quang lớn thì càng cá tính, thậm chí đến mức đồng bóng hát át đồng nghiệp. Còn chị Nina, em lấy _1998 đâu phải vì em sinh 1998. Thế thì bây giờ em mới 13 tuổi à ? Chết. 13 tuổi hát Turandot, điêu quá. Đặt bẫy làm gì ? Công nhận giọng Nilsson khỏe, tha hồ át. Các giai thoại về hát át cũng khá nổi tiếng nhỉ. Bác nào đủ sức át fortissimo của bà chị em không. Mấy lần em cố gắng hét mà không vượt qua nổi. (Chị em Wagnerian, chị họ khác color). Híc, bà chị em hay duet nên cũng nhiều tình huống bi hài. Em đang Queen of the Night thì bà chị phóng cho nốt Đố vào upstage em tan tành. Đến lúc Lakmé Flower duet, bà í không chịu hát, em upstage bà tơi bời. Rồi Lucia di Lammermoor,chị họ (bà béo) đang tập thì bà chị em (bà gầy) đi đánh cầu lông về, thét một phát thế là chẳng thấy tiếng chị, thấy mỗi tiếng em,hay phết. Gia đình em truyền thống Opera, em là dốt nhất. Giai thoại em, bà béo, bà gầy vẫn chưa kết thúc trong những vụ phá buổi tập tơi bời. Bà gầy đang tập, em đẩy một hơi D6 vào, bà í chịu đuổi đánh em sưng vù. Hic

[conghoan_1998]

Giọng ko phải dành cho Turandot nhưng hát vài lần cũng không sao phải không hay là 1.2 lần là hỏng giọng hả các bác ? Giọng Nilsson ko ai át được nhưng sao giọng Caballé trong video em vừa đưa sao bị Giacomini át khiếp thế ? Domingo cũng vài lần bị Nilsson và Eva Marton upstage tan tành !