Warning: Methods with the same name as their class will not be constructors in a future version of PHP; vBulletinHook has a deprecated constructor in ..../includes/class_hook.php on line 27
Vở ballet Hồ thiên nga [Lưu trữ] - Diễn đàn nhạc cổ điển Việt Nam (Vương Quốc Nhạc Cổ Điển)

PDA

View Full Version : Vở ballet Hồ thiên nga



Nina
26-08-2006, 15:43
http://www.nuocnga.net/index.php?option=content&task=view&catid=368&id=649&Itemid=473

Tchaikovsky với vở balê Hồ thiên nga


http://www.nuocnga.net/images/stories/nuocnga/vho001.jpg

Nói tới văn hóa Nga, có lẽ rất nhiều người sẽ nghĩ ngay tới nghệ thuật balê của Nga, và nhắc đến balê Nga thì ai cũng nghĩ ngay tới một vở balê được gọi là “balê của những vở balê”, đó la vở ” Hồ thiên nga” của nhà soạn nhạc lừng danh Tchaikovsky. “Hồ thiên nga” là vở balê đã ra đời từ hơn một trăm năm trước, vào năm 1877, nhưng đến nay nó vẫn là niềm say mê của những ai yêu thích nghệ thuật này. Không phải vô cớ mà vở “Hồ thiên Nga” trụ lại được với thời gian lâu như vậy. Vở balê này gắn với những tên tuổi đã đi vào lịch sử nghệ thuật của thế giới, như nhà soạn nhạc Pie Tchaikovsky, nhà biên đạo múa Petin, Ivanov, Grigorovich. Nhưng điều quan trọng hơn cả là nó bộc bạch được những tâm tư thường cháy bỏng trong mỗi con người: tình yêu tuyệt đối, ước mơ cao cả, nỗi thất vọng, sự cám dỗ của đời thường.

1 - Tchaikovsky với "Hồ thiên nga”

“Hồ thiên nga” là vở balê đầu tiên mà Tchaikovsky sáng tác. Ông quan niệm, balê cũng là một bản giao hưởng, và ông đã thể hiện ý tưởng của mình vào vở balê đầu tay này của mình. Tchaikovsky đã làm thay đổi hoàn toàn cách nghĩ về các vở balê, đưa thứ nghệ thuật giải trí này lên thành một nghệ thuật trừu tượng, sâu sắc, mang được cả chiều sâu của tư duy.

Vào thời Tchaikovsky sáng tác vở “Hồ thiên nga”, ở xứ Bavaria thuộc nước Đức bây giơ,ø có vị vua Lidvig Đệ nhị nổi tiếng lãng mạn, nổi tiếng say mê nghệ thuật, đặc biệt là âm nhạc. Vua Lidvig Đệ nhị đã cho xây một tòa lâu đài thần tiên tuyệt đẹp gọi là lâu đài Thiên Nga, đứng trên sườn núi trông ra khu hồ cũng mang tên là hồ Thiên nga hết sức thơ mộng. Tòa lâu đài, khu hồ Thiên nga, vị vua lãng mạn đến khác thường đã gợi lên niềm cảm hứng cho Tchaikovsky sáng tác nên vở “Hồ thiên nga” tuyệt tác, một vở balê được xếp vào loại bi, trữ tình. Và có lẽ vì vậy Tchaikovsky đã quyết định đặt cho hoàng tử nhân vật chính của mình một cái tên Đức, dù Tchaikovsky là người Nga.
“Hồ thiên nga” ra mắt khán giả lần đầu tiên vào tháng 2 năm 1877. Sau sáu năm trình diễn thì tạm ngưng. Đối với thời kỳ đó, sáu năm cho một vở diễn đã là rất dài, vì nghệ thuật múa vẫn chưa đạt được độ điêu luyện và chưa truyền đạt được hết cái hồn của âm nhạc Tchaikovsky. Hồ thiên nga chỉ thành danh, chỉ thực sự được biết đến sau khi Tchaikovsky đã qua đời gần 20 năm sau. Vào năm 1895, Hồ thiên nga được dàn dựng lại và từ đó người ta mới cảm nhận được cái đẹp của nhạc Tchaikovsky, cái hồn lãng mạn của “Hồ thiên nga”, cái dịu dàng, quyến rũ của những vũ điệu balê.

2 - “Hồ thiên nga” và những cách nhìn khác nhau

Vở “Hồ thiên nga” đến nay có hai trường phái dàn dựng khác nhau, nhưng cũng đều rất được hâm mộ và mỗi vở thể hiện câu chuyện “Hồ thiên Nga” theo một khía cạnh khác nhau. Các nhà hát của Saint Petersburg thể hiện vở balê này theo sự dàn dựng của nhà soạn nhạc Rikardo Drigo với sự biên đạo múa của hai nhà đạo diễn nổi tiếng là Petin- người Đức, và Ivanov- người Nga. Còn Nhà hát lớn, trường phái của Moskva thì thể hiện vở diễn này theo đúng cái hồn nhạc của Tchaikovsky qua sự biên đạo múa của Grigorovich.

Vở “Hồ thiên nga” của Drigo ra đời lần đầu tiên vào năm 1895. Nhạc sỹ Rikardo Drigo đã không lấy toàn bộ nhạc của Tchaikovsky sáng tác cho “Hồ thiên nga”. Ông lấy những đoạn trích từ những sáng tác khác nhau của Tchaikovsky để đưa vào “Hồ thiên nga”, có cả những đoạn Drigo tự viết nhạc. “Hồ thiên nga” trong sự chuyển thể của Drigo mang nhiều nét cổ tích, mang nhiều nét huyện thoại hơn. Và “Hồ thiên nga” trở thành một huyền thoại thật đẹp, thật cảm động về tình yêu.

Nhà biên đạo múa người Đức Petin đã mang đến cho vở diễn cái không khí tưng bừng của những vũ điệu, cái hào nhoáng của những buổi lễ hội nơi cung đình, còn nhà biên đạo múa Ivanov đã làm cho vở balê “Hồ thiên nga” mang được bóng dáng tâm hồn Nga. Những cánh thiên nga yểu điệu rập rờn nối đuôi nhau bên bờ hồ phủ sương, những mái đầu nghiêng nghiêng mềm mại, làm người ta hình dung được những đàn chim thiên nga bên bờ hồ phương bắc. Những bước chân mềm mại, những cánh tay uyển chuyển theo dòng nhạc êm đềm làm người ta như thấy hiển hiện trước mắt những cánh chim nhè nhẹ đong đưa theo những tiếng hát buồn da diết của loài chim thiên nga.

Năm 1969 nhà biên đạo múa nổi tiếng của nhà hát lớn, ông Grigorovich, người hết sức say mê Tchaikovsky đã quyết định trả lại cho “Hồ thiên nga” cái hồn ban đầu của nó. Ông đã dàn dựng lại vở diễn theo đúng hồn nhạc của Tchaikovsky- một dòng nhạc đầy cảm xúc, đầy kịch tính, nhưng cũng thật lãng mạn. “Hồ thiên nga” trong cách nhìn của Grigorovich, không còn là một câu chuyện cổ tích về tình yêu nữa mà đã là một thế giới nội tâm đầy mơ mộng nhưng cũng thật sóng gió. Một thế giới của thật và giả, của trắng và đen thật gần nhau, thật khó phân biệt.

Nhưng dưới thời Liên Xô còn tồn tại, dàn dựng của Grigorovich phải thay đổi rất nhiều, đặc biệt là kết cục của nó. Những nhà lãnh đạo văn hóa Liên Xô khi đó không cho phép nàng Odetta, biểu tượng của niềm tin, của cái đẹp được chết trong tay của số phận. Mãi tới năm 2000, vở “Hồ thiên nga” mới được sửa lại theo đúng kịch bản của Grigorovich, một kịch bản theo sát ý tưởng lúc ban đầu của Chaikovsky nhất.

3 -Hoàng tử Digfrid và giấc mơ đi tìm sự tuyệt đối

Trong kịch bản của Drigo, “Hồ thiên nga” là một câu chuyện tình yêu thật đẹp.
Hoàng tử xứ Đức Digfrid vừa tròn 18 tuổi. Cha mẹ tổ chức chúc mừng chàng thật linh đình, những vũ điệu vui nhộn của khắp xứ Âu châu được mang ra trình diễn trong Hoàng cung, từ những vũ điệu vui nhộn của xứ Tây Ban Nha tới những điệu Valse lôi cuốn của Hung gari và Ba lan. Buổi chiều, bạn bè rủ hoàng tử vào rừng đi săn và họ dừng chân nghỉ lại bên bờ hồ yên tĩnh. Trong ánh trăng bàng bạc hoàng tử được chứng kiến một quanh cảnh thật kỳ lạ. Những con chim thiên nga mềm mại, trắng muốt từ từ thoát khỏi lốt thiên nga và biến thành những cô gái thật yêu kiều. Odetta, bà chúa của bầy thiên Nga đã làm hòang tử Digfrid bị choáng ngợp bởi vẻ đẹp yêu kiều của mình. Odetta kể cho hoàng tử nghe về số phận của mình và các nàng thiên nga khác. Các nàng bị lão phù thủy độc ác Rotbart phù phép, biến thành những con chim thiên nga. Chỉ đến đêm, họ mới được trở lại làm người. Ma thuật của lão phù thủy chỉ biến mất nếu nàng Odetta gặp được một người hết lòng yêu thương và chung thủy với nàng. Bên bờ hồ thiên nga, Hoàng tử Digfrid đã thề sẽ mãi mãi yêu nàng Odetta.

Khi hoàng tử Digfrid trở về hoàng cung, thì cha mẹ của chàng lại tổ chức yến tiệc linh đình để kén vợ cho chàng. Tất cả các tiểu thư không làm chàng mềm lòng. Nhưng phù thủy Rotbart vô cùng thâm độc. Hắn cải trang cho cô con gái Odillia của mình mang dáng vẻ của bà hoàng thiên Nga Odetta và đã làm hoàng tử bị tưởng nhầm. Chàng vui mừng định công bố Odillia là vợ chưa cưới của mình, nhưng rồi chàng chợt thấy hình bóng của Odetta hiện về. Hoàng tử chợt bừng tỉnh và hiểu rằng chàng đã bị phủ thủy Rotbart đánh lừa.
Bên bờ hồ thiên nga các nàng thiên nga hồi hộp chờ đợi bà chúa Odetta của mình được giải thoát. Nhưng nàng Odetta buồn bã cho biết hoàng tử đã phụ bạc lại lời thề thủy chung của mình. Hoàng tử cũng chạy đến xin tha thứ vì sự nhầm lẫn của mình. Nhưng lời thề của hoàng tử đã không còn linh nghiệm nữa. Để cứu người yêu và bầy chim thiên nga, hoàng tử đã quyết định tìm đến cái chết. Nàng Odetta và hoàng tử đã cùng chết bên nhau trong lòng hồ thiên nga, nhưng tình yêu của họ thì từ đó đã trở thành bất tử.
Trong kịch bản của Grigorovich, “Hồ thiên nga” không còn là một huyền thoại về tình yêu nữa, mà nó đã mang đầy tính nội tâm, đầy tính triết lý.

Những cánh chim thiên nga yêu kiều bên bờ hồ, không còn là những nàng tiên bị phù phép, mà là thế giới của cái đẹp, của những mơ ước trong thế giới nội tâm của hoàng tử Digfrid. Nàng tiên thiên Nga Odette chính là hình ảnh của tình yêu, của sự dịu dàng tuyệt đối mà chàng được số phận cho nhìn thấy.

Nhưng số phận là một vị thần thật nghiệt ngã, chẳng cho người ta được êm ấm, dễ dàng đạt được mơ ước của mình. Số phận mách bảo cho hoàng tử sự hiện diện của Odette, nhưng cũng gửi đến cho hoàng tử nàng Odillia để thử thách. Odillia thật giống Odetta về hình thức, và hoàng tử đã bị nàng mê hoặc. Chỉ đến khi nhận nàng là vợ chưa cưới, Hoàng tử mới biết mình bị nhầm lẫn. Nhưng số phận không cho phép chàng làm lại. Khi chàng không còn giữ được sự trong trắng trong chính tâm hồn mình, thì giấc mơ trong trắng của khàng cũng chết. Khi chàng đã phản bội lại niềm tin, thì tình yêu tuyệt đối cũng không thể sống nổi, dù chàng được tha thứ. Và nàng Odetta đã bị chết trong tay của số phận nghiệt ngã ngay khi ngày mới bắt đầu.

Dù được dựng ở khía cạnh nào, khía cạnh huyền thoại, hay khía cạnh triết lý thì vở “Hồ thiên nga” cũng làm người xem mê đắm bởi vẻ đẹp của mình, bởi những giai điệu thật đặc sắc của mình và làm người ta phải suy tư về tình yêu, về niềm tin, về cuộc đời...

Nina
26-08-2006, 15:50
Đôi điều về lịch sử vở ba lê “Hồ thiên nga”

Lưu Hải Hà (NuocNga.net) tổng hợp


http://www.cinet.vn/uploadImages/article/20061208/hothiennga_2.jpg
Cảnh trong vở ba lê “Hồ thiên nga”

Tất nhiên là bạn biết giai điệu mở đầu vở ba lê “Hồ thiên nga”, giai điệu dẫn chúng ta đến bên bờ hồ nước kỳ lạ, nơi đó tình cảm của nữ hoàng thiên nga Odetta và hoàng tử Siegfried đã nảy sinh, còn lão phù thủy độc ác Rotbart cùng cô con gái Odillia – người giống Odetta như đúc thì làm mọi cách để hủy hoại tình yêu của họ. Công chúa Odetta cùng những người bạn gái bị lão phù thủy độc ác biến thành thiên nga…

Truyền thuyết chăng? Tất nhiên, nhưng khi viết nhạc cho vở ba lê này thì Piotr Ilich Traikovsky đi tìm trong câu chuyện cổ tích đó những ý nghĩ và tâm trạng gần gũi với ông và với những người cùng thời. Và như thế tác phẩm đã ra đời, và khi theo dõi những gì xảy ra trên sân khấu bạn thấy trong quan hệ của các nhân vật, trong sự tuyệt vọng và hy vọng của họ, trong sự cố gắng bảo vệ quyền được hạnh phúc của mình là sự đối kháng giữa cái thiện và cái ác, của ánh sáng và đêm tối.


http://www.mosconsv.ru/history/gerz13/17.jpg
Nhà soạn nhạc P.I.Traikovsky

Khi bắt đầu viết “Hồ thiên nga” thì P.I.Traikovsky đã là một nhà soạn nhạc nổi tiếng mặc dù vẫn còn rất trẻ. Traikovsky viết vở ba lê đầu tiên của mình theo đơn đặt hàng của Nhà hát Lớn, một phần cũng do nhuận bút khá lớn so với thời bấy giờ - 800 rúp. Mặc dù là một người yêu thích ba lê, nhưng nhạc sĩ vẫn cho rằng ba lê là “không có được sự tồn tại vững chắc”. Không phải là điều đó không có cơ sở: những vở ba lê hồi đó không trụ trên sân khấu được lâu, còn âm nhạc trong những vở ba lê thì ngay từ đầu đã không đặt mục đích trở thành âm nhạc nghiêm túc. Và bản thân Traikovsky cũng có những cảm xúc khác nhau đối với âm nhạc trong những vở ba lê của mình. Khi thì bỗng dưng ông gọi nhạc trong ba lê là “hoàn toàn vớ vẩn”, khi thì lại tỏ ra hy vọng rằng một vài đoạn sẽ được phổ biến hơn để làm nền cho những điệu khiêu vũ dạ hội.

Nhạc sĩ đã nghĩ gì khi viết nhạc “Hồ thiên nga”? Có phải là về những truyện cổ tích Nga, nơi có những “cô gái đẹp như thiên nga” mà ông đã nghe thời thơ bé? Hay là nhớ lại những dòng thơ trong “Vua Saltan” của Pushkin, nhà thơ mà ông vô cùng yêu quý – ở đó con thiên nga sau khi được công tước Gvidon cứu thoát đã “bay lên trên sóng vào bờ rồi lắc mình hóa thành một cô công chúa”? Cũng có thể trước mắt ông lại hiện ra những hình ảnh của thời gian hạnh phúc khi ông đến Kamenka – điền trang của Alekxandra Ilinhichna Đavưđôva, chị mình và cùng những đứa con của bà chị đã dựng những vở kịch gia đình. Một trong số những vở kịch đó là “Hồ thiên nga”, và Traikovsky đã viết nhạc riêng cho vở kịch ấy. Chủ đề thiên nga viết từ thời bấy giờ sau này cũng xuất hiện trong vở ba lê mới này.



http://www.cinet.vn/uploadImages/article/20061208/hothiennga_2.jpg
Corps de ballet trong vở Hồ thiên nga

Có lẽ là tất cả các yếu tố này đều tác động đến nhà soạn nhạc – đó là trạng thái tâm hồn của ông. Và một điều khác cũng rất quan trọng đối với chúng ta – vốn là một nhà soạn nhạc giao hưởng, nên trong “Hồ thiên nga” không phải là âm nhạc minh họa cho những tình tiết của libretto, mà là âm nhạc tổ chức hành động sân khấu, cuốn theo mình suy nghĩ của biên đạo múa, bắt nhà biên đạo hình thành sự phát triển các sự kiện trên sân khấu, và các hình tượng của các nhân vật, quan hệ của họ theo ý đồ của nhà soạn nhạc. Sau này Piotr Ilich sẽ nói “Ba lê cũng là một bản giao hưởng”. Nhưng khi xây dựng vở ba lê “Hồ thiên nga”, vở ba lê đầu tiên của mình, thì khi đó ông đã tư duy như thế - trong những nốt nhạc của ông mọi thứ đều liên quan với nhau, tất cả các chủ đề ngắn đều được đan xen vào thành một nút chặt mà người ta sẽ gọi đó là kịch nghệ âm nhạc.


http://www.nuocnga.net/images/stories/AmNhac/levivanov.jpg
Lev Ivanov

Chỉ tiếc rằng năm 1877, khi vở ba lê “Hồ thiên nga” được trình diễn lần đầu tiên trên sân khấu Matxcơva thì chẳng có nhà biên đạo nào hiểu được tác giả và có thể ở ngang tầm những tư tưởng của nhà soạn nhạc. Khi đó Julius Reizinger, biên đạo múa của Nhà hát Lớn đã rất chăm chỉ, cần mẫn thử đem những giải pháp sân khấu của mình để minh họa cho kịch bản văn học do nhà soạn kịch V. Beghichev và diễn viên múa V.Geltser viết ra. Reizinger sử dụng âm nhạc như truyền thống – âm nhạc chỉ là phần nền nhịp điệu. Kết quả thử nghiệm không thành công, và người ta quên lãng “Hồ thiên nga” trong một thời gian khá lâu.

Lần sinh ra thứ hai của “Hồ thiên nga” xảy ra sau đó gần 10 năm. Đó là vào năm 1893, sau khi nhà soạn nhạc vĩ đại đã qua đời – tại một buổi trình diễn âm nhạc tưởng nhớ Traikovsky thì Lev Ivanov, một biên đạo múa Peterburg đã trình diễn cho công chúng xem hồi hai của vở ba lê, hồi múa “thiên nga” trong phương án biên đạo của mình.

Lev Ivanov là một biên đạo múa khiêm tốn của nhà hát Mariinsky (nay là nhà hát opêra và ba lê mang tên S.Kirov), người luôn luôn là cái bóng của bậc thầy Marius Petipa lừng danh. Ivanov có trí nhớ âm nhạc hiếm thấy, những người chứng kiến kể rằng chỉ cần nghe một lần những tác phẩm âm nhạc phức tạp đi nữa thì Ivanov cũng có thể chơi lại chính xác trên piano. Nhưng khả năng “tưởng tượng tạo hình” những hình tượng âm nhạc của Ivanov còn hiếm thấy hơn nhiều. Vốn rất yêu những nhạc phẩm của Traikovsky, Ivanov đã cảm nhận rất sâu sắc và tinh tế thế giới cảm xúc của vở ba lê này, và đã sáng tạo ra một bản giao hưởng vũ đạo tương tự “những bài ca chân thành” của Traikovsky. Đã hơn 100 trôi qua kể từ ngày ấy, nhưng “bức tranh thiên nga” do Ivanov biên đạo vẫn còn có thể nhìn thấy trong bất kỳ dàn dựng cổ điển nào của “Hồ thiên nga”.

Đó là Ivanov đã nghĩ ra những cô gái trắng bị phù phép với đôi tay bắt chéo trên bộ váy ba lê và mái đầu cúi thấp – ngay trong tư thế ấy người ta đã đoán ra hình bóng một con chim xếp cánh. Ivanov đã tìm ra cho các nữ diễn viên ba lê dáng vẻ và sự uy nghi uyển chuyển của từng chuyển động, bắt những đôi tay hát lên thành nhạc – và ngay lập tức trước mắt mỗi khán giả xuất hiện hình tượng những bài hát buồn bã kéo dài, những dàn đồng ca trầm mặc của những nàng tiên cá rusalka, những cánh đồng vô tận và thiên nhiên giản dị của phương bắc. Và tâm hồn Nga đã được thổi vào câu chuyện của Siegfried, chàng hoàng tử Đức và nữ hoàng thiên nga với cái tên Pháp Odetta.

Marius Petipa nhận ra ngay giá trị của giải pháp tuyệt vời của Ivanov và đề nghị Ivanov cùng biên đạo dàn dựng trọn vẹn vở ba lê. Petipa và nhạc trưởng Richard Drigo bắt đầu từ bản tổng phổ. còn Modest Ilich em trai của nhạc sĩ đã biên tập lại libretto. Bản tổng phổ của “Hồ thiên nga” thực tế cũng có khá nhiều nhược điểm, trước hết là quá dài, vì có nhiều đoạn được viết tiếp theo lời đề nghị của Julius (Ventsel) Reizinger, người đã “đảm bảo” cho thất bại của buổi trình diễn đầu tiên ở Matxcơva năm 1877. Bản tổng phổ do Marius Petipa và Ricardo Drigo biên tập lại đã trở nên nổi tiếng khắp thế giới và đã đánh dấu bước chuyển đổi chất lượng mới của ba lê.


http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/ff/Marius_Ivanovich_Petipa_-Feb._14_1898.JPG/441px-Marius_Ivanovich_Petipa_-Feb._14_1898.JPG
Marius Petipa

Và Marius Petipa thì đã chấp nhận lời thách đố của “đối thủ” tài năng của mình: ông đã biên đạo những cảnh dạ vũ và hội hè của cung đình. Petipa đã để thiên nga trắng Odetta tương phản với thiên nga đen Odillia – sự mệt mỏi bi thương tương phản với sự quyến rũ mạo hiểm và sự xảo trá dịu dàng, điệu múa trầm mặc của đàn thiên nga đối lập với những đan xen phức tạp của những điệu valse cung đình và sự náo nhiệt rực rỡ của những điệu múa Hung ga ri, Ba lan, Tây Ban Nha, Neapol và điệu múa Nga. Lần đầu tiên nền ba lê Nga nhận được một vai nữ do hai nhà biên đạo múa cùng sáng tạo - vai diễn kép Odetta-Odillia, vai diễn luôn luôn là ước mơ của bất kỳ nữ diễn viên ba lê nào, và cũng là hòn đá thử vàng đối với những khả năng kỹ thuật và nghệ thuật của diễn viên ấy. Người đầu tiên đóng vai Odetta-Odillia trong vở kịch của Petipa-Ivanov, nữ diễn viên ba lê người Ý Pierina Lenhiani là một diễn viên điêu luyện được thừa nhận. Và chính diễn viên này đã khiến công chúng phải kinh ngạc vì một màn ảo thuật trước giờ họ chưa từng thấy, màn ảo thuật mà đến tận ngày nay vẫn làm cho trí tưởng tượng của công chúng, kẻ cả những khán giả đầy kinh nghiệm lẫn những khán giả chưa hề xem ba lê phải hồi hộp – 32 fuette. Nhưng chính trong “Hồ thiên nga” thì Petipa đã làm cho màn ảo thuật này trở thành đặc trưng thuyết phục của hình tượng

Môtiv “kép” luôn luôn là một môtiv hấp dẫn đối với các biên đạo dàn dựng vở balê này. Một số biên đạo muốn nhấn mạnh sự mẫu thuẫn giữa cái thiện và cái ác, nên chia các nhân vật ta “trắng” và “đen”, như Agrippina Vaganova và Alekxandr Gorsky đã chia vai diễn Odetta-Odillia ra cho 2 diễn viên, điều này làm đơn giản đi chiều sâu triết học và tâm lý của hình tượng vốn ngay từ đầu đã có thể thấy tính hai mặt của tâm hồn

Vai diễn Odetta-Odillia đã trở thành bước ngoặt trong tiểu sử của nhiều nữ diễn viên ba lê xuất sắc. Từ bấy đến giờ tất cả các biên đạo ba lê, khi thể hiện những ý tưởng của mình, thì cũng luôn luôn giữ lại những thành công tất yếu của buổi trình diễn xa xưa năm 1895 – những cảnh “thiên nga” đã nói của Ivanov, và pas de deux “đen” lừng danh của Petipa. Phiên bản biên đạo nổi tiếng của M.Petipa và L.Ivanov đã ra đời như thế đấy và vẫn còn sống trên sân khấu đến tận ngày nay.



http://www.cinet.gov.vn/uploadImages/article/20061208/hothiennga_4.jpg
Pierina Lenhiani

“Hồ thiên nga” được dàn dựng ở Nhà hát Lớn không phải một lần. Trong thế kỷ XX, kịch mục của Nhà hát Lớn không thể hình dung nổi là không có “Hồ thiên nga”. Một trong số người thể hiện nổi bật nhất là Alekxandr Gorsky, người đã để lại dấu ấn không phai mờ của mình trong biên đạo của “Hồ thiên nga” trên sân khấu Nhà hát Lớn. Năm 1920 Gorsky mời đạo diễn kịch nổi tiếng Nhemirovich-Đanchenko làm đồng tác giả, và đạo diễn lừng danh của Nhà hát Nghệ thuật đã đưa sự tìm kiếm sự thật sân khấu vào Nhà hát Lớn. Ví dụ, sự biến đổi các cô gái thành thiên nga rồi lại từ thiên nga thành người trở nên trực quan hơn – khi thì gắn cánh vào trang phục các nữ diễn viên, khi lại tháo ra, và việc tạo hình cử động cũng được chia ra hai phần rõ ràng – “phần người” và phần “thiên nga”. Sau đó Nhà hát Lớn đưa vào kịch mục một bản dàn dựng khác, chứa đựng cả biên đạo của Petipa, Ivanov và Gorsky, còn hồi 4 thì được Asaf Messerer biên đạo lại mới hoàn toàn.

Còn Iuri Grigorovich lại bắt tay vào dàn dựng “Hồ thiên nga” vì … tình thế bắt buộc. Năm 1968 đoàn ba lê của Nhà hát Lớn dự định đi lưu diễn ở Anh. Trong chương trình biểu diễn có cả “Hồ thiên nga”, nhưng vở ba lê từ năm 1956 tới lúc đó không được cập nhật nên trông đã có vẻ lỗi thời. Kết quả là thay cho quá trình cập nhật thông thường thì một quá trình sáng tạo thật sự đã xảy ra. Cùng với người cộng sự ăn ý – họa sĩ phục trang Simon Virsaladze, Grigorovich đã đưa ra một quan niệm mới của vở ba lê này. Hầu như toàn bộ biên đạo ba lê được làm mới hoàn toàn, mặc dù tất cả những gì tốt nhất của Gorsky, Petipa đều được giữ lại, còn hồi 2 – hồi “thiên nga” của Ivanov thì được Grigorovich bỏ bớt đi những gì được các biên đạo tiếp theo thêm vào. Và Grigorovich đã chối bỏ hoàn toàn sự tìm kiếm sự thật cổ tích trên sân khấu (những con thiên nga bằng giấy các tông rời bỏ mặt hồ không trở lại nữa).

Trong libretto cũng không còn tên của Rotbart – lão phù thủy đã phù phép Odetta. Rotbart trở thành Ác thần, và có ngôn ngữ múa (trước đó Rotbart chỉ “nói” bằng ngôn ngữ kịch câm) và trở thành một trong những nhân vật chính của vở ba lê một cách không chính thức, để cho người xem có thể hình dung về vai trò đen tối theo nhiều cách khác nhau. Đó có thể là bản thân số phận cám dỗ chàng hoàng tử vẫn còn chưa biết rằng giữ chung thủy với lý tưởng của mình khó đến thế nào; hay đó là chính chàng hoàng tử bị khía cạnh đen tối của tâm hồn mình lôi kéo. Và như vậy trong vở kịch đã xuất hiện hai cặp nhân vật kép: Thiên nga trắng (Odetta) – Thiên nga đen (Odillia), Hoàng tử trắng (Zigfrid) và đen (Ác thần). Tính chất triết học của dàn dựng này còn được nhấn mạnh ở cách bài trí sân khấu – tổng quát đến tối đa. Những đường nét của lâu đài mờ ảo, chỉ thấy bóng gió là một tòa lâu đài theo kiểu gô tích trung đại. Hồ nước bị phù phép cũng mờ ảo và không có cây cối – phong cảnh ấy vẽ ra không phải để cho người ta ngắm cảnh đẹp của thiên nhiên và hội họa sân khấu


http://www.nuocnga.net/uploaded/1/1393_1.jpg
Natalia Bessmertnova trong vai Odillia – thiên nga đen và Mikhail Lavrosky vai hoàng tử

Tuy nhiên cảnh cuối cùng của vở ba lê lại không được Bộ Văn hóa tán thành. Cơn bão lớn trên hồ đã giết cả đàn thiên nga. Ác thần mừng chiến thắng. Odetta chết. Hình tượng hoàng tử đánh mất hoàn toàn tất cả mọi lý tưởng không làm cho Ekaterina Furseva, Bộ trưởng Bộ Văn hóa hài lòng. Kết quả là họ đem vở “Hồ thiên nga” cũ sang biểu diễn ở Anh, còn vở mới thì được lệnh phải chỉnh lý. Kết quả là các nhân vật chính hạnh phúc trong đoạn kết. Chỉ đến năm 2001 thì Grigorievich mới được dựng lại theo suy nghĩ ban đầu của mình…

Ngày nay “Hồ thiên nga” là một trong những vở ba lê nổi tiếng nhất và được khán giả yêu quý nhất. Từ sau buổi trình diễn năm 1895 thì “Hồ thiên nga” đã được thừa nhận là đỉnh cao trữ tình của nhà hát ba lê Nga. Có lẽ “Hồ thiên nga” đã có mặt trên tất cả các sân khấu ba lê của thế giới. Các thế hệ biên đạo múa của nhiều nước đã, đang và sẽ còn suy ngẫm về “Hồ thiên nga”, để tìm cách đạt đến sự bí mật và chiều sâu triết học của âm nhạc Traikovsky. Nhưng hình ảnh con thiên nga trắng do trí tưởng tượng của nhạc sĩ vĩ đại sinh ra sẽ mãi mãi là biểu tượng của nền ba lê Nga, biểu tượng của sự trong sáng, vĩ đại, của sắc đẹp quyền quý của ba lê Nga. Và không phải ngẫu nhiên mà chính các nữ diễn viên ba lê Nga khi đóng vai nữ hoàng thiên nga Odetta đã còn lại trong ký ức của khán giả như những huyền thoại tuyệt đẹp – Marina Semenova, Galina Ulanova, Maya Plisetskaya, Raisa Struchkhova, Natalia Bessmertnova…

Tài liệu tham khảo

http://www.bolshoi.ru/
http://www.mariinsky.ru/
http://www.culture.mincult.ru/

HiLine
04-09-2006, 00:44
Cơn bão lớn trên hồ giết sạch đàn thiên nga, nghe vô lí thật.

Nina
11-09-2006, 17:51
HiLine à, tại sao chi tiết "Cơn bão lớn trên hồ giết sạch đàn thiên nga" lại vô lý nhỉ? Liệu có vô lý hơn chi tiết "lão phù thủy" "công chúa hóa thiên nga" không?

HiLine
14-09-2006, 12:33
HiLine à, tại sao chi tiết "Cơn bão lớn trên hồ giết sạch đàn thiên nga" lại vô lý nhỉ? Liệu có vô lý hơn chi tiết "lão phù thủy" "công chúa hóa thiên nga" không?


Vì động vật - bao gồm thiên nga - có khả năng dự báo sự thay đổi của thời tiết rất tốt, một khi cảm nhận có bão sắp đến là chúng tránh đi ngay, chứ đâu còn ở trên hồ mà chờ bão đến. :p

Buhiacopski
18-09-2006, 16:40
Các bác có nhạc của vở Bale này không ạ, bản "Swan Lake" nổi tiếng của Tchaikovsky ấy ?

Aventura
26-09-2006, 10:37
Nina cho mình email được không? Mình pm cho bạn mà không được. Mình muốn trao đổi với bạn một số việc
:)

Ran
04-11-2006, 09:47
Aventura thân mến! Bài viết của bạn về vở ballet "Hồ Thiên Nga" hay quá, hẳn là bạn quan tâm nhiều tới ballet. Vậy tôi đặt hàng bạn viết về vở ballet "Carmen" được không? Một lần lâu rồi tôi đi xem đoàn ballet Belorussia diễn, rất tuyệt vời, nhưng sau đó mới biết là "Carmen" vốn là Bizet viết cho opera! Giảng giải thêm cho tôi nhé, cảm ơn bạn!

Apomethe
04-11-2006, 16:33
Nina là người viết về ballet chứ có phải là Aventura đâu

*RiverBlue*
01-12-2006, 09:04
Oài ! Nghe mọi người nói hiểu bít wa à có thể cho mình học hỏi thêm chút đc không ?

*RiverBlue*
01-12-2006, 09:07
Nina cho mình hỏi bạn có học nghệ thuật không ? Bài bạn post hay lém ! rất vui khi đc bạn chỉ thêm về classic ! Thank !

Nina
02-12-2006, 20:25
Bạn *RiverBlue* thân mến! Công việc Nina đang làm hiện giờ chẳng liên quan gì lắm đến nghệ thuật cả, và Nina cũng không nghĩ là mình hiểu nhiều về NCĐ cũng như ballet, chỉ đơn thuần là thích thôi. Tất nhiên là "Hồ thiên nga" là vở ballet mà Nina thích, lại đọc được mấy bài hay về nó nên dịch và chia sẻ với mọi người thôi. Rất vui vì các bạn cũng thích bài viết đó, và chính Nina cũng rất mong mọi người quan tâm tới ballet (để còn chỉ bảo cho mình nữa chứ :))

Ivonnie
06-01-2007, 17:48
Tớ cũng xem vài trích đoạn swan lake ở trên Arirang rùi ...Thích nhất khi black swan múa đơn...nhìn cực kỳ đẹp nhất là điệu xoay vòng liên típ [chẳng bít gọi nà cái chi chi]...

ZIN
06-01-2007, 20:09
Chị Nina ơi, em thích vở ballet này lắm nhưng chưa có cơ hội xem, mới chỉ nghe nhạc của từng cảnh diễn thôi, giá như có hôm nào NHL diễn lại vở này nhỉ, chắc em sẽ đi xem thử, em chưa xem ballet bao giờ, còn trên TV em chỉ xem để biết nó là ballet thôi chứ chẳng biết là vở nào :P

Apomethe
07-01-2007, 14:21
NHL chắc không diễn đâu, sân khấu đâu đủ để dựng một vở ballet. Khán phòng lớn của nhạc viện Moscow suốt ngày biểu diễn mà cũng chưa bao giờ tổ chức cả một vở opera nói gì là ballet. Ballet thì DVD đầy ấy mà.

ZIN
07-01-2007, 17:47
em xem hình cũng thấy cái vở ballet này phải cần sân khấu cực rộng, vì có đoạn cả một bầy thiên nga xếp hàng, mà sân khấu NHL thì bé tẹo, lúc dựng vở opera cây sáo thần với cosi fan tutte cũng bé tí, nếu thế thì ballet sẽ ít được dựng ở VN quá nhỉ :(

lt_hongngoc
09-01-2007, 08:58
Sân khấu NHL HN là còn đỡ đấy. NHL và Nhạc viện TP HCMđã ít tổ chức các vở ballet rồi mà còn nhỏ hơn NHL HN nữa ạ. Lại thêm một nguyên nhân làm cho NCĐ không được người dân Việt Nam tích cực đón nhận! Chán thật :(

Nina
12-01-2007, 18:04
Hình như cũng có khá nhiều vở ballet không đòi hỏi sân khấu rộng đâu. Hihi, thì cứ lấy những vở ít nhân vật vậy, đại khái là chị Maya Plisetskaya cỡ chục năm trở lại đây toàn múa dạng đó :D, kiểu như Carmen-suite, Anhiuta,... Theo ý kiến của Nina thì càng ít nhân vật thì càng phải bỏ nhiều công sức để thu hút sự chú ý của khán giả, kể cũng rắc rối

Tiffany
16-03-2007, 06:56
@Nina: Bạn có xem qua vở ballet Hồ Thiên Nga do Matthew Bourne dựng lại trên nền nhạc của Tchaikovsky, với sự trình diễn của nghệ sĩ múa Adam Cooper của Đoàn Ballet Hoàng Gia Anh? Bạn nghĩ sao về sự cách tân này?

Nina
16-03-2007, 17:40
Tiếc là Nina chưa được xem phiên bản cách tân này nên không có ý kiến gì bạn Tiffany à.

Bibi
07-06-2007, 09:39
uhm........em học ballet cũng khá lâu , cũng bít khá nhìu về Hồ Thiên Nga, nhưng về cái lịch sử nì thì jờ em mới bít á....^^............thanks chị Nina nhìu nhìu..........nhờ chị mà em bít đc thêm ^^

Toocky
10-01-2008, 21:02
Tối nay Toocky đi xem Swan Lake của English National Ballet (Derek Deane production).

Ngồi đọc tài liệu của Nina, cảm ơn Nina nhé :)

ngocdung6011
30-01-2008, 16:25
Mình cũng rất muốn được xem bản Hồ Thiên Nga này, ngặt một nỗi tìm mãi trên google không có video để thưởng thức, mong bạn nào có link xem hãy chia sẻ để mình có cơ hội thỏa lòng mong ước! >:D<

Wal
30-01-2008, 19:34
Mình cũng rất muốn được xem bản Hồ Thiên Nga này, ngặt một nỗi tìm mãi trên google không có video để thưởng thức, mong bạn nào có link xem hãy chia sẻ để mình có cơ hội thỏa lòng mong ước! >:D<
Kích vào link này
http://youtube.com/results?search_query=swan+lake+-+tchaikovsky
Trong đó có khá nhiều đấy! Tha hồ nghe và tải về (bằng IDM, nếu ko biết cách tải thì mình chỉ sau cho).

Nina
17-02-2008, 22:42
Hihi, nhớ lại một kỷ niệm với Hồ thiên nga. Ngày xưa hồi tháng 8/1991 ấy, ở Nga có vụ đảo chính GKCP (chả biết tiếng Việt viết thế nào cho đúng). Thế là trên kênh truyền hình trung ương chỉ có đúng chương trình thời sự, và ... Hồ Thiên Nga, bản do Natalia Bessmertnova đóng vai chính. Thành ra mấy ngày đó Nina xem Hồ thiên nga chắc cỡ chục lần :)

Tiếc là hồi đó còn ... ngốc lắm, nên xem thì chỉ biết xem vậy thôi :). Tất nhiên là phim được quay vào thời hoàng kim của Bessmertnova, có điều hồi đó TV mình có lại là đen trắng.

Có điều sau vụ đó, hình như các nhà lãnh đạo TV cũng ... sợ thì phải, nhỡ chiếu Hồ thiên nga thì dân tình lại tưởng là đang có đảo chính mất thì tiêu. Cho nên mãi về sau mới thấy chiếu lại Hồ thiên nga trên TV Nga :)

HiLine
02-06-2008, 11:12
em xem hình cũng thấy cái vở ballet này phải cần sân khấu cực rộng, vì có đoạn cả một bầy thiên nga xếp hàng, mà sân khấu NHL thì bé tẹo, lúc dựng vở opera cây sáo thần với cosi fan tutte cũng bé tí, nếu thế thì ballet sẽ ít được dựng ở VN quá nhỉ :(

Ballet biểu diễn thế nào còn tùy cách dàn dựng nữa chứ em. Sân khấu nhỏ hay sân khấu to cũng có cách sắp xếp hợp lí. Vở ballet nào cũng có những cảnh múa tập thể để bắt mắt người xem, nhưng tùy vào kích cỡ của sân khấu mà người ta phân bổ số nghệ sĩ tham gia cho phù hợp, nếu bố trí khéo thì sân khấu nhỏ trông có vẻ lớn hơn đấy. Anh thấy lúc biểu diễn Kẹp hạt dẻ sân khấu đâu có vẻ nhỏ?
Còn opera thì cũng đâu cần sân khấu rộng hả em? :D

Phụng Vũ Cửu Thiên
02-06-2008, 14:09
Em thích đoạn này nhưng chả biết nó nằm ở đoạn nào trong vở ballet cả.
http://www.youtube.com/watch?v=UErX6SZJf7A

Apomethe
02-06-2008, 22:22
Đầu mỗi màn đều có bài này

lehuongnhu86
14-05-2009, 08:59
http://www.youtube.com/watch?v=nk31zy5DIlE&feature=response_watch

Càng xem càng mê. Mới thấy đk tập của Hnhu quá tệ.

le Ara
17-05-2009, 19:11
Tòa lâu đài, khu hồ Thiên nga, vị vua lãng mạn đến khác thường đã gợi lên niềm cảm hứng cho Tchaikovsky sáng tác nên vở “Hồ thiên nga” tuyệt tác, một vở balê được xếp vào loại bi, trữ tình. Và có lẽ vì vậy Tchaikovsky đã quyết định đặt cho hoàng tử nhân vật chính của mình một cái tên Đức, dù Tchaikovsky là người Nga.



bi trữ tình thì hợp với Đức hả c Nina ? E thấy Đức theo kiểu bi + hùng tráng hơn, chả thấy trữ tình ji cả :P Chắc hồi đó Tchai bị ấn tượng ji đó từ Đức ......

Em nhớ hồi bé xem Hồ thiên nga cũng thấy có con thiên nga đen, ..... nhưng chẳng thấy nó ác nó quyến rũ , chỉ thấy lạ lạ vì có mỗi một mình nó màu đen , cái váy của nó trông cũng khác váy ballet bình thường vì có nhiều tua rua hơn =]] =]] ..... h lớn lên mới hiểu mấy cái hình - tượng - mang - tính - ước lệ người ta hay dùng trong nghệ thuật. Như thần chết, cái ác, thần số mệnh, thần tình yêu, thần báo thù, nữ tính ...... nhận ra nhanh quá nên bđầu cũng thấy chán chán :P Sao mấy bác đạo diễn ko nghĩ ra cái ji đó hay hơn cho e xem ? :P

... Như hum trước e đi xem Antigone có 2 nhân vật ước lệ là Bà thần chết (vui, tốt bụng, kiên quyết và tuân phục số phận) ..... và một ng nữa mặc đồ đen (nhạo báng, nguy hiểm). Vì vở đó rất ngắn nên 2 người xh cùng trong 1 màn duy nhất. E tưởng đó là Cái ác hoặc Âm mưu. Thậm chí lúc e hỏi diễn viên đóng vai ông í cũng xác nhận như vậy. Nhưng thực ra đó là tên hề/người hầu của thần chết, đi cùng với Thần chết. Thần chết khi đó giống như vị vua của Châu Âu vậy. E thích ngay lập tức ! >:D<

Còn đây là 1 track trong SwanLake - 16th. Amazin' đẹp!! :-* mọi ng ai thích xem hết có thể tìm tiếp qua 17-Swan Lake (http://www.youtube.com/watch?v=bzXxT2_uX4I&feature=related), 15-Swan Lake (http://www.youtube.com/watch?v=lX6HNM5Eu2Q&feature=related) hoặc 1-Swan Lake (http://www.youtube.com/watch?v=FzFntvXV2h0&feature=related) .........

http://www.youtube.com/watch?v=gDZzUVKXM2g&feature=related

Nina
18-05-2009, 09:56
Chà chà, bi trữ tình là cái ông vua kia ấy chứ, hình như ông ấy không phải là Đức điển hình. Hồi đó mình có xem cái phim gì cũng thuộc loại lịch sử, có nhắc đến ông vua đó, ông này ... rất mê Wagner. Nhưng bài viết đậm chất văn học đó không phải của Nina, mình chỉ ... khuân vác có ghi nguồn thôi :)

le Ara
19-05-2009, 17:55
“Le Sylphides” - Những thiếu nữ xinh đẹp (hoặc nữ thần gió ji đó ^^) - một vở ballet của nước mình vừa dựng. Em thấy với một dàn diễn viên nhỏ hoàn toàn có thể làm được một màn của Hồ thiên nga hoặc thay đổi quy mô của vở kịch xuống. Đâu nhất thiết phải đồ sộ mới là hay :P. Nhỏ cũng hay mà lớn cũng hay vậy - theo n~ tính chất khác nhau .....

Anyway, bài nào của cNina cũng lãng mạn >:)

http://www.nhaccodien.info/forum/picture.php?albumid=60&pictureid=486



http://www.nhaccodien.info/forum/picture.php?albumid=60&pictureid=484



http://www.nhaccodien.info/forum/picture.php?albumid=60&pictureid=485

Nina
19-05-2009, 21:37
Hihi, nếu là “Les Sylphides” thì chắc là vở ballet của biên đạo Mikhail Fokine trên nền nhạc của Chopin? Vì còn 2 vở khác tên gần gần :). Còn phiên bản này của Fokine thì còn có tên khác là "Chopiniana" - ở Nga hầu như chỉ gọi nó với cái tên này, chả biết bây giờ có thay đổi gì không.

Một trong những yêu cầu ở đây là những bước nhảy nhẹ nhàng, không tiếng động :), đặc biệt là đối với các solist. Tớ đã có lần nghe những tiếng gõ cốc cốc trên sàn gỗ của nhà hát sau mỗi động tác nhảy, nghe làm giảm hẳn ấn tượng. Rất thích hợp với những nữ diễn viên ballet kiểu Anna Pavlova, Galina Ulanova và nhiều tài năng khác (là tớ đoán thế, mà chắc đúng).

Vở này vốn không có nội dung, chỉ là ... rất nhiều sylph (sylphid - những thực thể thần thoại phương tây truyền thống - yếu tố của không khí) múa dưới ánh trăng và một nhà thơ trẻ, ăn mặc giống như trên ảnh của le Ara - trang phục trắng với áo gi-lê đen.

Ban đầu (version của Fokine) phần nhạc của vở gồm các sáng tác sau của Chopin


Polonaise in A major, Op. 40, no. 1,
Nocturne in F major, Op. 15, no. 1,
Mazurka in C sharp minor, Op. 50, no. 3,
"Waltz in C sharp minor", Op. 64, no. 2, as added by Mikhail Fokine[4]
Tarantella in A flat major, Op. 43.


Sau đó, các biên đạo múa đã ... thêm thắt mắm muối các kiểu variation. Kết quả là phương án phổ biến nhất hiện nay gồm các phần nhạc


Polonaise in A major (đôi khi được thay bằng Prelude in A Major)
Nocturne in A flat major (Op. 32, no. 2),
Valse in G Flat major (Op. 70, no. 1),
Mazurka in D major (Op. 33, no. 2),
Mazurka in C major (Op. 67, no. 3),
Prelude in A major (Op. 28, no. 7),
Valse in C sharp minor (Op. 64, no. 2),
Grande Valse in E flat major (Op. 18, no. 1)


(Đoạn cuối là theo wikipedia, tớ không biết đâu, le Ara đừng cho tớ đi tàu bay giấy, phổng mũi lên bây giờ là không ổn nhé)

Nina
19-05-2009, 21:49
http://img389.imageshack.us/img389/4081/58806.jpg (http://img389.imageshack.us/my.php?image=58806.jpg)
Một cảnh trong vở ballet "Chopiniana" lấy từ website của Nga, chả biết của nhà hát nào :)

http://img389.imageshack.us/img389/8370/403264851235800059shope.jpg (http://img389.imageshack.us/my.php?image=403264851235800059shope.jpg)
Anna Pavlova trong "Chopiniana"

http://www.youtube.com/watch?v=-eTYHmeW8lU
Một clip trích đoạn trên sân khấu Nhà hát Lớn. Ba diễn viên solist: Leonova, Abdullin, Stepanenko

Wal
19-05-2009, 21:54
À, nhắc về "Chopiniana" thì thấy nhà hát TP vẫn thường công diễn tác phẩm này, nhưng chưa có dịp nào được xem hết =((.


Một trong những yêu cầu ở đây là những bước nhảy nhẹ nhàng, không tiếng động :), đặc biệt là đối với các solist. Tớ đã có lần nghe những tiếng gõ cốc cốc trên sàn gỗ của nhà hát sau mỗi động tác nhảy, nghe làm giảm hẳn ấn tượng.
Cái này thì đúng thật. Càng ngồi gần sân khấu thì càng khó dấu tiếng động này, trong buổi biểu diễn 19/4 vừa rồi em cũng nghe rõ mồn một :).

GOULD
19-05-2009, 22:48
...
Bên bờ hồ thiên nga các nàng thiên nga hồi hộp chờ đợi bà chúa Odetta của mình được giải thoát. Nhưng nàng Odetta buồn bã cho biết hoàng tử đã phụ bạc lại lời thề thủy chung của mình. Hoàng tử cũng chạy đến xin tha thứ vì sự nhầm lẫn của mình. Nhưng lời thề của hoàng tử đã không còn linh nghiệm nữa. Để cứu người yêu và bầy chim thiên nga, hoàng tử đã quyết định tìm đến cái chết. Nàng Odetta và hoàng tử đã cùng chết bên nhau trong lòng hồ thiên nga, nhưng tình yêu của họ thì từ đó đã trở thành bất tử.
Trong kịch bản của Grigorovich, “Hồ thiên nga” không còn là một huyền thoại về tình yêu nữa, mà nó đã mang đầy tính nội tâm, đầy tính triết lý.

Những cánh chim thiên nga yêu kiều bên bờ hồ, không còn là những nàng tiên bị phù phép, mà là thế giới của cái đẹp, của những mơ ước trong thế giới nội tâm của hoàng tử Digfrid. Nàng tiên thiên Nga Odette chính là hình ảnh của tình yêu, của sự dịu dàng tuyệt đối mà chàng được số phận cho nhìn thấy.

Nhưng số phận là một vị thần thật nghiệt ngã, chẳng cho người ta được êm ấm, dễ dàng đạt được mơ ước của mình. Số phận mách bảo cho hoàng tử sự hiện diện của Odette, nhưng cũng gửi đến cho hoàng tử nàng Odillia để thử thách. Odillia thật giống Odetta về hình thức, và hoàng tử đã bị nàng mê hoặc. Chỉ đến khi nhận nàng là vợ chưa cưới, Hoàng tử mới biết mình bị nhầm lẫn. Nhưng số phận không cho phép chàng làm lại. Khi chàng không còn giữ được sự trong trắng trong chính tâm hồn mình, thì giấc mơ trong trắng của khàng cũng chết. Khi chàng đã phản bội lại niềm tin, thì tình yêu tuyệt đối cũng không thể sống nổi, dù chàng được tha thứ. Và nàng Odetta đã bị chết trong tay của số phận nghiệt ngã ngay khi ngày mới bắt đầu
...

Sao cốt truyện hơi giống vở opera Rusalka của Antonín Dvořák thế nhỉ? :D

Nina
24-05-2009, 11:52
Bạn GOULD ơi, Nina thấy đoạn này không giống lắm mà. Tất nhiên là cái mô-típ thay lòng đổi dạ thì nhiều lắm, nhưng trong Hồ thiên nga là do hai cô nàng quá giống nhau (cùng đóng bởi một nữ diễn viên thì lại còn chả giống!), còn trong "Rusalka" là do em kia ... vui vẻ nhí nhảnh, trong khi Rusalka thì buồn và lại còn bị câm.

lehuongnhu86
09-06-2009, 15:03
Chị Nina hiểu biết nhiều quá. Phục.
( Có thời gian Hnhu sẽ hỏi mấy điều. )

Ardor
03-08-2009, 19:07
Cảm ơn bạn Nina. Mình vừa biết diễn đàn này tình cờ khi search địa chỉ bán đĩa DVD vở Hồ Thiên Nga để mua cho con gái. Con gái mình 2 tuổi rồi mà suốt ngày mê chị Xuân Mai hát, thỉnh thoảng còn bình luận "Chị này hát hay". Mình muốn cho cháu làm quen dần với nhạc cổ điển mà có vẻ như chỉ "nghe" không thì không thu hút bé lắm nên mình mới nghĩ ra cho xem vở này vừa có múa và nhạc thì bé sẽ thích hơn.
Mình cũng rất mong đọc được thêm những bài bình luận về ba lê.

Superstar-pianist
02-10-2009, 06:24
Trời.....cái này mà mua đĩa gốc,chính xác bản này thì xem 1 ngày chưa hết =.=

Nina
02-10-2009, 06:53
Trời.....cái này mà mua đĩa gốc,chính xác bản này thì xem 1 ngày chưa hết =.=
Làm sao mà 1 ngày chưa hết hả bạn Superstar-pianist, chắc bạn định nói là xem đi xem lại nhiều lần phải không? Chứ Nina thấy, ở nhà hát cũng chỉ diễn 4 hồi, trừ các đoạn giải lao đi thì còn có ... khoảng 3 giờ rưỡi thôi...

Tất nhiên là ... còn tùy cái production nữa. Nhưng nói chung, do Hồ thiên nga là vở kinh điển, nên có mấy đoạn kinh điển tạm thời vẫn chưa bị các đạo diễn táo bạo xử lý. Đó là hồi 2 trong biên đạo múa của Ivanov với đàn thiên nga bên hồ, và những cảnh cung đình, vũ hội với thiên nga đen của Petipa...

Superstar-pianist
04-10-2009, 20:21
Làm sao mà 1 ngày chưa hết hả bạn Superstar-pianist, chắc bạn định nói là xem đi xem lại nhiều lần phải không? Chứ Nina thấy, ở nhà hát cũng chỉ diễn 4 hồi, trừ các đoạn giải lao đi thì còn có ... khoảng 3 giờ rưỡi thôi...

Tất nhiên là ... còn tùy cái production nữa. Nhưng nói chung, do Hồ thiên nga là vở kinh điển, nên có mấy đoạn kinh điển tạm thời vẫn chưa bị các đạo diễn táo bạo xử lý. Đó là hồi 2 trong biên đạo múa của Ivanov với đàn thiên nga bên hồ, và những cảnh cung đình, vũ hội với thiên nga đen của Petipa...

Chà chắc tại xem thấy dài,chứ thực ra xem nhìu cái giống nó đang diễn kịch câm ghê......chả hỉu gì hết ==! Mà cái bản này nhiều người dựng sân khấu khác nhau cũng như trang phục....

Nina
05-10-2009, 00:01
Thì ...trong ballet không được sử dụng lời nói, chỉ có âm nhạc, vũ đạo và điệu bộ lên tiếng thôi mà bạn...

Vở Hồ thiên nga là vở ballet cổ điển có nhiều variation nhất, ngay cả về mặt âm nhạc. Vì lúc còn đang viết nhạc ấy, ông biên đạo múa cứ đụng chút là sang bảo bác Tchaikovsky - bác viết thêm cho em một khúc nhé, em muốn cho diễn viên một màn múa đôi, ba, bốn, năm, sáu gì đó. Bác Tchaikovsky thì bản tính hiền lành, nghe nói thế thì bác viết nhạc. Cho nên tổng số ... nhạc mà bác ấy viết ra cho vở Hồ thiên nga thì ... đủ đến cho 2 vở ballet cơ. Đấy là phần mình đọc được trong cuốn hồi ký của bà Maya Plisetskaya.

Còn dàn dựng thì tất nhiên là ... mỗi đạo diễn "sáng tạo" thì sẽ dàn dựng khác trước, và chắc chắn là phải có thêm một họa sĩ thiết kế trang phục khác (đã sáng tạo thì sáng tạo cho trót chứ!).

June
12-11-2009, 10:44
Cuối tháng 10 vừa rồi nhân kỷ niệm 50 năm Nhà hát nhạc vũ kịch VN tại NHL cũng có chương trình hòa nhạc mùa thu. Mình cũng chụp vài hình ảnh vở ballet "Les Silphide" trên nền nhạc của Chopin. Hai diễn viên múa chính chắc vẫn là Hàn Giang và Quỳnh Nga trong hình của bạn Le Ara. May quá, mình ngồi xa nên không bị nghe thấy tiếng lộc cộc như các bạn nói
http://farm3.static.flickr.com/2781/4068608379_4e851ee51f.jpg
http://farm3.static.flickr.com/2463/4068579015_b62a24bd4b.jpg

magaoda
17-02-2010, 18:48
Tôi rất biết ơn Tchaikovsky vì ông cho biết sự kết hợp tuyệt vời giữa vũ đạo và âm nhạc, giữa cái trong trí óc và cái mà mắt mình nhìn thấy. Cảm ơn Tchaikovsky

na9
05-04-2011, 16:05
Chị Nina ơi, em vừa xem xong phim Black Swan (http://www.sggp.org.vn/dienanh/2011/3/253850/) cách đây vài phút. Trong phim, nhân vật chính được đóng vai đúp nữ hoàng thiên nga và thiên nga đen cũng tên là Nina đấy. :)

Nina
21-07-2011, 19:13
“Hồ thiên nga” – một vở ballet cổ điển, nhiều cách diễn giải

Alastair Macaulay (New York Times (http://www.nytimes.com/2011/07/05/arts/dance/swan-lake-one-classic-ballet-many-interpretations.html?_r=1&scp=1&sq=swan%20lake&st=cse))
Người dịch: Lưu Hải Hà

Tất nhiên, chúng ta nhảy múa, là để có niềm vui. Tuy nhiên, ballet vốn được xây dựng trên sự lưỡng phân của vai trò giới tính (các nữ diễn viên ballet thì đứng trên mũi chân, còn các nam diễn viên thì đóng vai trò hỗ trợ) có một sự xu hướng lãng mạn có thể coi là sâu sắc, thậm chí bi thảm. Vở ballet “Hồ thiên nga” là sự luân phiên giữa các lễ hội (Màn I và III) và bi kịch lãng mạn (Màn II và IV). Sự cổ điển của vở ballet này có thể thể hiện tầm cỡ bi kịch trong những chất liệu từ đó hình thành ballet và các chất liệu này là độc nhất vô nhị, đặc trưng cho vở ballet này. Vở ballet này không chỉ lãng mạn và quý phái, đó còn là định mệnh và đầy sự hủy diệt. Và cơn bão mà Tchaikovsky đã tạo ra trong Màn IV cũng mang tầm cỡ vũ trụ như trong vở bi kịch “Vua Lear” của Shakespeare.

Nhờ bộ phim "Thiên nga đen” (Black Swan) mà công chúng hiện đang có nhu cầu xem vở ballet “Hồ thiên nga” phiên bản đầy đủ hơn bao giờ hết. Các nhà hát ballet thành phố New York đang ăn nên làm ra với vở ballet này: tuần ballet Mỹ hàng năm của " Hồ thiên nga" tại Nhà hát Opera Metropolitan vừa mới chỉ kết thúc, thì Nhà hát Ballet thành phố New York năm nay lại sắp xếp, một loạt "Hồ thiên nga" vào gần cuối mùa diễn đông của họ và đã lên kế hoạch diễn vở này trong mùa thu tới đây.

Đó là sức mạnh sân khấu của tổng phổ của Tchaikovsky, nơi tất cả mọi thành phần đều đầy những ưu điểm nổi bật. Câu chuyện này đã từng được kể lại theo vô số cách khác nhau, tổng phổ được thay đổi theo vô số cách (một phần cũng do theo vô số yêu cầu của Julius Reizinger biên đạo múa đầu tiên của phiên bản “Hồ thiên nga” thất bại năm 1877 mà toàn bộ phần nhạc Tchaikovsky viết ra cho vở này rất dài). Và các dàn dựng cũng được điều chỉnh rất khác nhau ở khắp mọi nơi từ khi Tchaikovsky còn sống tới đầu những năm 1960.

Giữa những năm cuối thập niên 1940 và cuối thập niên 1980 một số phiên bản ballet - đặc biệt của Nhà hát Hoàng gia (hoặc Nhà hát vũ kịch Sadler’s Wells), Nhà hát Kirov (hoặc Mariinsky) và Nhà hát Lớn (Bolshoi) đã truyền đạt các khía cạnh bi kịch cao của ballet: vai diễn của nhân vật nữ chính kép Odette-Odile do Margot Fonteyn, Maya Plisetskaya, Natalia Makarova và các ngôi sao khác thể hiện đã đạt đến các đỉnh cao nghệ thuật lớn. Một bổ sung tuyệt vời cho DVD năm 2009 của Nhà hát Ballet Hoàng gia là cuộc thảo luận của "Bốn nữ hoàng thiên nga" của họ, với các diễn viên kỳ cựu Beryl Grey (người múa trong vở ballet này lần đầu tiên từ những năm thế chiến thứ hai), Monica Mason, Lesley Collier và Marianela Nuñez (người ngày nay hiện vẫn còn múa trên sân khấu).

http://www.mariinsky.ru/images/cms/data/ballet_repertoire/swan_lake.jpg
Vở "Hồ thiên nga" trên sân khấu Nhà hát Mariinsky

Đó là sự mất mát của thành phố New York khi các nhà hát ballet hàng đầu của thành phố - cả Nhà hát Ballet Thành phố (New York City Ballet) lẫn Nhà hát Ballet Mỹ (American Ballet Theater) - hiện đang không có những dàn dựng xứng đáng với vở ballet cổ điển này. Phải thừa nhận rằng, vấn đề này không chỉ mang tầm cỡ địa phương. Có những sai sót rõ ràng trong dàn dựng của Nhà hát Bolshoi (một buổi biểu diễn năm 2010 đã được phát sóng HD hào phóng trong các rạp chiếu phim, gần đây nhất là vào ngày 19 tháng 6) và của Ballet Hoàng gia (trong ba buổi biểu diễn vào mùa xuân này). Tuy nhiên, hai dàn dựng đó có những giá trị nghiêm túc, trong khi dàn dựng của các nhà hát hàng đầu của Mỹ chỉ đơn giản là tầm thường hóa vở ballet này.

Bi kịch của "Hồ thiên nga" là câu chuyện của những biến hóa: nhân vật nữ chính phải xuất hiện luân phiên dưới dạng thiên nga và con người. Tuy nhiên, dàn dựng của Peter Martins tại Nhà hát Ballet Thành phố đã không làm bất cứ điều gì tại thời điểm cổ điển khi Odette, ở cuối Màn II, có vẻ như bắt đầu thay đổi trước mắt chúng ta trở thành một con chim to lớn khi cô rời khỏi sân khấu. Phiên bản năm 2000 của Kevin McKenzie tại Nhà hát American Ballet, ngược lại, không chỉ giáng một búa mạnh vào tình trạng khó khăn của ngôi nhà chim của Odette, mà còn làm cho phù thủy Rothbart có các nét đa nhân cách của Jekyll-và-Hyde: một chàng hiệp sĩ ga lăng một cách nguy hiểm, tiếp theo một sinh vật gớm ghiếc từ các đầm lầy xanh (do một vũ công khác đóng vai).

Rothbart – một vai quỷ Mephistopheles của ballet - đã trở thành nhân vật của "Hồ thiên nga" mà không một dàn dựng hiện tại nào thể hiện đủ nghiêm túc. Tại dàn dựng Nhà hát Ballet Thành phố là lố bịch nhất, Rothbart là một con quỷ opera cổ lỗ sĩ trong một chiếc áo choàng lót màu cam rực lửa. Tại Ballet Hoàng gia, ông được khoác lên một bộ trang phục trông giống như một cục rêu bệnh lớn. Ở thái cực ngược lại, Nhà hát Bolshoi thể hiện Rothbart như một khía cạnh của bóng tối và sự trả thù, múa đối lập với Hoàng tử trắng Siegfried (tương tự như thiên nga đen Odile đối lập với thiên nga trắng Odette). Đặc biệt là với sự thể hiện của vũ công Nikolay Tsiskaridze kỳ lạ nhưng đầy nhiệt tình được phát sóng gần đây, Rothbart trở nên xâm nhập rất sâu vào vở ballet đến nỗi nhân vật này làm giảm cả ảnh hưởng của nàng Odette tội nghiệp và thụ động.

Mặc dù vậy, đối với phần đông khán giả, tất cả các "Hồ thiên nga" rất cần phải có một đoàn múa ballet (corps de ballet) đúng phong cách, một nữ diễn viên ballet biểu cảm và một nam diễn viên hoàng tử ballet. Trong các buổi biểu diễn năm nay ở cả Nhà hát Ballet Hoàng gia và Nhà hát Ballet Mỹ, đoàn các cô gái thiên nga di chuyển nhiều. Tuy nhiên, "Hồ thiên nga" không phải là "Hồ thiên nga", nếu thiếu các màn múa tập thể với yếu tố căng thẳng anh hùng - đặc biệt là trong các động tác đập cánh xuống. Hôm nay thì, than ôi, những đôi tay của "Hồ thiên nga" bị pha loãng một cách phổ thông bởi những khuỷu tay nhẹ nhàng mềm dẻo.

Vấn đề cuối cùng trong các nhà hát hiện đại hầu như luôn luôn là nhân vật nam chính, Hoàng tử Siegfried. Tháng sáu này các khán giả đã có thể đặc biệt hài lòng thưởng thức vai múa của Ruslan Skvortsov trong các lần phát sóng của Nhà hát Bolshoi (chỉ cần nhìn cách anh đứng và dáng đi đẹp đẽ của anh đã thấy được khía cạnh anh hùng của vai diễn). Họ cũng có thể hài lòng với vai Rothbart của David Hallberg tại Nhà hát Ballet Mỹ, người là hiện thân của cảm giác rằng câu chuyện này là nhiệm vụ hiệp sĩ của hoàng tử cho các khía cạnh của linh hồn riêng của mình, hơn bất kỳ một vũ công nam nào khác ngày nay.

Khi Sara Mearns múa Odette-Odile ở Nhà hát Ballet Thành phố, chúng ta sẽ không bao giờ nghi ngờ rằng cô ấy đang đối mặt với số phận của mình. Cô đã làm cho vũ đạo vừa thân mật vừa hoành tráng ở một mức độ phi thường, và một bộ phim truyền hình diễn ra hồi hộp. Theo tôi (Alastair Macaulay) không có diễn viên nào ở Nhà hát Ballet Hoàng gia Anh có cùng đẳng cấp này, nhưng các buổi biểu diễn của bà Nuñez (đặc biệt) và Lauren Cuthbertson cũng rất hấp dẫn và lộng lẫy. Nữ diễn viên Mariya Aleksandrova của Nhà hát Bolshoi, trên phim, đã múa vai này khá khác biệt: uy quyền ảm đạm của cô khiến cho vở ballet này có một sự bế tắc biểu cảm, đẹp nhưng bị kẹt không thoát ra được giữa sự sợ hãi và hy vọng.

Tại Nhà hát Ballet Mỹ tuần trước tôi không biết thêm gì về Polina Semionova so với cuối vở "Don Quixote" của cô: cô đã làm mọi thứ cần thiết, nhưng không bộc lộ được gì. Vai Odette của Veronika thì, ngược lại, tình cảm mạnh mẽ, nhìn chằm chằm vào đôi mắt của hoàng tử và trìu mến đặt bàn tay của anh vào má cô. Vũ điệu của cô có nhiều khoảnh khắc đẹp khoan thai như suối kem tuôn chảy - và chắc chắn nó có sự căng thẳng anh hùng, nhưng có khuynh hướng hướng đơn điệu. Không ai thể hiện sự ra đi của Odette cuối màn II hay hơn Wiles Michele (điều này là chứng minh đây là vai diễn chia tay của cô với Nhà hát), cánh tay của cô đột nhiên đập không khí ngày càng cấp bách.

Trong các buổi biểu diễn tôi (Alastair Macaulay) đã thấy tuần trước, đáng chú ý nhất là của Gillian Murphy. Chỉ mới năm ngoái, cô còn trình diễn một vai múa hào nhoáng và thất vọng. Nhưng lần này, cùng với Hallberg, cô đã tỏ ra thuyết phục hơn nhiều. Mặc dù sự thể hiện hoặc sự lựa chọn của cô có vẻ như lạc hướng, cô vẫn đã cho thấy sự hùng vĩ và sức mạnh mà chắc chắn là một tầm cao mới của cô. Trong phần coda (đoạn đuôi) của mình trong Màn II cô đột nhiên thêm một động tác xoay tròn ba vòng trên một chân mềm mại bất ngờ khiến khán giả nín thở hổn hển không chỉ bởi sự điêu luyện của diễn viên, mà còn vì tính đúng đắn bất ngờ của nó: nó làm cao hơn ánh sáng của Odette. New York quả là may mắn có các nghệ sĩ tầm cỡ như Gillian Murphy và Sara Mearns. Thật tệ là họ phải múa trong các dàn dựng lòe loẹt như vậy.